Νέο θεσμικό πλαίσιο για κοινωνικές κατοικίες φέρνει το Υπουργείο Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας, με χαμηλό ενοίκιο και δυνατότητα εξαγοράς («rent to own»). Στόχος είναι να στηριχθούν νέες οικογένειες, τρίτεκνοι, πολύτεκνοι και ευάλωτα νοικοκυριά, με αξιοποίηση ανεκμετάλλευτης δημόσιας περιουσίας και δημιουργία προσιτής στέγης για χιλιάδες πολίτες.
Η κυβέρνηση φέρνει στη Βουλή ένα κομβικό νομοσχέδιο που αλλάζει ριζικά το στεγαστικό τοπίο στην Ελλάδα. Με στόχο τη δημιουργία κοινωνικών κατοικιών, την ενεργοποίηση της ανεκμετάλλευτης δημόσιας περιουσίας και τη θωράκιση του δικαιώματος στην προσιτή στέγη, η Υπουργός Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας, Δόμνα Μιχαηλίδου, παρουσίασε το πλαίσιο που αναμένεται να ψηφιστεί την πρώτη εβδομάδα του Σεπτεμβρίου 2025.
Οι βασικές καινοτομίες του νομοσχεδίου
Το σχέδιο νόμου τροποποιεί τον ν. 5006/2022 και εισάγει καινοτόμες ρυθμίσεις για να επιταχύνει τη διάθεση κοινωνικών κατοικιών με διαφάνεια και βιωσιμότητα. Μεταξύ άλλων:
-
Θεσπίζεται δυνατότητα ανάθεσης στον ανάδοχο της πλήρους διαχείρισης των κοινωνικών κατοικιών (εκμίσθωση, είσπραξη, συντήρηση).
-
Ο ανάδοχος θα μπορεί να αποκτά ποσοστό συγκυριότητας στο ακίνητο.
-
Δημιουργείται ηλεκτρονικό μητρώο στη Γενική Γραμματεία Δημογραφικής και Στεγαστικής Πολιτικής για απόλυτη διαφάνεια.
-
Συστήνεται Γενική Διεύθυνση Δημογραφικής και Στεγαστικής Πολιτικής για τον σχεδιασμό και την υλοποίηση των δράσεων.
-
Ρυθμίζονται κριτήρια και διαδικασίες επιλογής δικαιούχων από τον ΟΠΕΚΑ.
-
Θεσπίζεται η δυνατότητα rent-to-own: μετά από 10 χρόνια συνεπούς ενοικίασης, οι δικαιούχοι θα μπορούν να εξαγοράσουν την κατοικία.
-
Ορίζεται ελάχιστο ποσοστό 30% κοινωνικών κατοικιών σε κάθε έργο.
-
Για πρώτη φορά θεσμοθετούνται δομές βραχυχρόνιας φιλοξενίας ατόμων με αναπηρία.
-
Κατοχυρώνεται η τριτεκνική ιδιότητα εφ’ όρου ζωής, αντίστοιχα με την πολυτεκνική.
Ποιοι θα είναι οι δικαιούχοι
Σύμφωνα με το άρθρο 5Α που προστίθεται στον νόμο:
-
Οι δικαιούχοι μισθωτές θα επιλέγονται από τον ΟΠΕΚΑ με βάση εισόδημα, περιουσιακή και οικογενειακή κατάσταση, αλλά και την ηλικία των τέκνων.
-
Δεν θα μπορούν ταυτόχρονα να λαμβάνουν άλλα στεγαστικά επιδόματα (π.χ. φοιτητικό, στεγαστικής συνδρομής, επίδομα στέγασης).
-
Το μίσθωμα θα είναι σημαντικά χαμηλότερο από τις τιμές της αγοράς για κατοικία ίδιων ποιοτικών χαρακτηριστικών.
-
Θα υπάρχει δικαίωμα εξαγοράς (rent-to-own) μετά από 10 χρόνια, με συμβολαιογραφικό έγγραφο και δωρεάν καταχώριση στο Κτηματολόγιο.
Ενδεικτικά παραδείγματα δικαιούχων:
- Νέες οικογένειες και ζευγάρια που κάνουν τα πρώτα τους βήματα.
-
Νέο ζευγάρι με δύο παιδιά και χαμηλό οικογενειακό εισόδημα, που δυσκολεύεται να πληρώνει ενοίκιο στην ελεύθερη αγορά.
-
Μονογονεϊκή οικογένεια με ένα ή περισσότερα παιδιά.
-
Άτομα με αναπηρία που θα μπορούν να ενταχθούν και σε νέες δομές βραχυχρόνιας φιλοξενίας.
-
Νέοι εργαζόμενοι ή φοιτητές που δεν έχουν πρόσβαση σε οικονομικά προσιτή κατοικία.
-
Τρίτεκνες οικογένειες, που αποκτούν πλέον ισοβίως την τριτεκνική ιδιότητα, αντίστοιχη με αυτή των πολυτέκνων.
- Ευάλωτα νοικοκυριά με χαμηλά ή μεσαία εισοδήματα, που αδυνατούν να καλύψουν το αυξημένο κόστος στέγης.
Πώς θα λειτουργεί το “rent-to-own” στην πράξη
Για πρώτη φορά, οι μισθωτές κοινωνικών κατοικιών θα έχουν τη δυνατότητα να αποκτήσουν το σπίτι που νοικιάζουν.
-
Ένα ζευγάρι, για παράδειγμα, θα νοικιάζει μια κοινωνική κατοικία με χαμηλό μίσθωμα π.χ. 250 ευρώ τον μήνα, αντί για 500–600 που θα πλήρωνε στην αγορά.
-
Μετά από δέκα χρόνια συνεπούς μίσθωσης, θα έχει το δικαίωμα εξαγοράς της κατοικίας σε προνομιακή τιμή.
-
Στα χρόνια που θα πληρώνει το μίσθωμα, ένα μέρος αυτών των καταβολών μπορεί να συνυπολογιστεί στην τελική αξία αγοράς.
Με αυτόν τον τρόπο, οι πολίτες αποκτούν όχι μόνο στέγη με προσιτό ενοίκιο, αλλά και προοπτική ιδιοκτησίας, χωρίς το άγχος ενός βαρύ στεγαστικού δανείου.
Στόχος και κοινωνικό αποτύπωμα
Σύμφωνα με την Υπουργό Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας, Δόμνα Μιχαηλίδου, «πρόκειται για μια ώριμη πολιτική χωρίς κόστος για τον κρατικό προϋπολογισμό, αλλά με μεγάλο κοινωνικό αποτύπωμα». Ο στόχος είναι τριπλός:
-
Αύξηση του στεγαστικού αποθέματος με παρεμβάσεις στην προσφορά.
-
Ενίσχυση της κοινωνικής κατοικίας με προσιτά μισθώματα.
-
Αξιοποίηση της δημόσιας περιουσίας που σήμερα παραμένει ανενεργή.
Με τον τρόπο αυτό, το κράτος κρατά τον έλεγχο, οι ιδιώτες κατασκευάζουν και οι πολίτες επωφελούνται, δημιουργώντας ένα νέο μοντέλο στέγασης που απαντά με ρεαλισμό στη στεγαστική κρίση.
