Μια δομική μεταρρύθμιση που αποσκοπεί στον πλήρη εκσυγχρονισμό της κτηματαγοράς και την πάταξη της φοροδιαφυγής, εξελίσσεται σταδιακά σε μια πολιτική «βραδυφλεγή βόμβα» για την κυβέρνηση. Ο λόγος για το νέο Ολοκληρωμένο Πληροφοριακό Σύστημα Μαζικής Εκτίμησης Αξιών Ακινήτων, το οποίο φέρνει στο προσκήνιο τις αυτόματες αυξήσεις των αντικειμενικών αξιών, προκαλώντας έντονο προβληματισμό στο Μέγαρο Μαξίμου ενόψει του επερχόμενου εκλογικού κύκλου.
Το υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών έχει ήδη δρομολογήσει τη δημιουργία ενός υπερσύγχρονου ψηφιακού εργαλείου, το οποίο θα αντλεί δεδομένα σε πραγματικό χρόνο από τα συμβόλαια μεταβιβάσεων, τα ενοικιαστήρια, το Κτηματολόγιο και την Τράπεζα της Ελλάδος. Στόχος είναι η πλήρης εξάλειψη της “ψαλίδας” που παρατηρείται σήμερα ανάμεσα στις αντικειμενικές και τις πραγματικές, εμπορικές τιμές των ακινήτων, οι οποίες τα τελευταία χρόνια έχουν καταγράψει ένα ιλιγγιώδες ράλι.
Ο Μηχανισμός των Αυτόματων Αυξήσεων
Μέχρι σήμερα, η αναπροσαρμογή των τιμών ζώνης ήταν μια βαριά, γραφειοκρατική διαδικασία που βασιζόταν σε εισηγήσεις ιδιωτών εκτιμητών, αφήνοντας περιθώρια για αποκλίσεις ή πολιτικές παρεμβάσεις. Με το νέο σύστημα, η διαδικασία περνάει στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης και των big data.
Όταν ο αλγόριθμος εντοπίζει ότι σε μια περιοχή (π.χ. στα νότια προάστια της Αττικής, σε δημοφιλείς τουριστικούς προορισμούς ή σε περιοχές που επωφελούνται από νέα έργα υποδομής) οι τιμές των συμβολαίων αγοραπωλησίας υπερβαίνουν σταθερά τις υφιστάμενες αντικειμενικές αξίες, το σύστημα θα εισηγείται αυτόματα την αναπροσαρμογή τους προς τα πάνω. Αντίστοιχα, το σύστημα θα καταγράφει και την επέκταση του αντικειμενικού συστήματος στο υπολειπόμενο ποσοστό της ελληνικής επικράτειας (περιοχές εκτός σχεδίου) που παραμένει μέχρι σήμερα αρρύθμιστο.
Φόροι, Τεκμήρια και Επιδόματα
Η εφαρμογή αυτού του συστήματος, ωστόσο, δεν αποτελεί απλώς μια τεχνική λογιστική προσαρμογή. Οι αντικειμενικές αξίες αποτελούν τη βάση υπολογισμού για περισσότερους από 20 διαφορετικούς φόρους, τέλη και εισφορές. Η αυτόματη αύξησή τους πυροδοτεί ένα ντόμινο:
-
ΕΝΦΙΑ: Παρά τις διαβεβαιώσεις για δημοσιονομικά ουδέτερες παρεμβάσεις, μια οριζόντια αύξηση της αξίας της περιουσίας θα συμπαρασύρει τον κύριο και τον συμπληρωματικό φόρο για χιλιάδες ιδιοκτήτες.
-
Μεταβιβάσεις και Γονικές Παροχές: Αυξάνονται αναλογικά τα κόστη στα συμβόλαια, οι φόροι μεταβίβασης, τα έξοδα μεταγραφής στο Κτηματολόγιο και οι αμοιβές συμβολαιογράφων.
-
Τέλος Ακίνητης Περιουσίας (ΤΑΠ): Θα αυξηθούν τα δημοτικά τέλη που εισπράττονται μέσω των λογαριασμών ρεύματος.
-
Τεκμήρια Διαβίωσης: Η υψηλότερη αντικειμενική αξία αυξάνει το τεκμήριο κατοικίας, απειλώντας να εγκλωβίσει φορολογούμενους σε υψηλότερα κλιμάκια φορολόγησης, εμφανίζοντάς τους με πλασματικά υψηλά εισοδήματα.
Ο κίνδυνος για τα κοινωνικά επιδόματα: Ίσως η πιο ευαίσθητη παράμετρος είναι η σύνδεση της αντικειμενικής αξίας με τα περιουσιακά κριτήρια χορήγησης επιδομάτων. Μια αύξηση της αξίας ενός παλαιού διαμερίσματος, λόγω της γενικότερης ανόδου της περιοχής, μπορεί να πετάξει αυτόματα εκτός κριτηρίων ευάλωτους πολίτες, στερώντας τους το Ελάχιστο Εγγυημένο Εισόδημα, το Επίδομα Στέγασης, το Επίδομα Θέρμανσης ή ακόμα και τα μειωμένα τιμολόγια κοινωνικής αλληλεγγύης (ΚΟΤ).
Ο Προεκλογικός «Γρίφος» της Κυβέρνησης
Βρισκόμαστε στο 2026, σε μια περίοδο όπου ο πολιτικός χρόνος αρχίζει να μετρά αντίστροφα προς τη λήξη της κυβερνητικής θητείας. Το Μέγαρο Μαξίμου έχει πλήρη επίγνωση του πολιτικού κόστους που συνεπάγεται μια αιφνίδια επιβάρυνση της μεσαίας τάξης, η οποία ήδη πιέζεται από τον πληθωρισμό της καθημερινότητας και το στεγαστικό πρόβλημα.
Σύμφωνα με πηγές του υπουργείου Εθνικής Οικονομίας, το οικονομικό επιτελείο μελετά ήδη “αντίμετρα” και ασφαλιστικές δικλείδες για να αποφευχθεί το ηλεκτροσόκ:
-
Σταδιακή Εφαρμογή (Phase-in): Η προσαρμογή των τιμών να μην γίνει εφάπαξ, αλλά σε βάθος τριετίας ή τετραετίας, ώστε να απορροφηθεί η αύξηση ομαλά.
-
Αναπροσαρμογή Συντελεστών: Όπου αυξάνεται δραματικά η αντικειμενική αξία, να μειώνεται αναλογικά ο βασικός συντελεστής του ΕΝΦΙΑ, εξασφαλίζοντας ένα δημοσιονομικά ουδέτερο αποτέλεσμα για τον κρατικό προϋπολογισμό, αλλά και για την τσέπη του πολίτη.
-
Αναθεώρηση Κοινωνικών Κριτηρίων: Για να μην χάσουν οι ευάλωτοι τα επιδόματά τους, εξετάζεται η γενναία αύξηση των ανώτατων ορίων περιουσιακής αξίας στα κριτήρια του ΟΠΕΚΑ.
Η αυτοματοποίηση του συστήματος αξιών των ακινήτων είναι μια μεταρρύθμιση επιβεβλημένη, ενταγμένη στα ορόσημα του Ταμείου Ανάκαμψης, και ζωτικής σημασίας για τη διαφάνεια της οικονομίας. Το στοίχημα, ωστόσο, για την κυβέρνηση είναι αν θα καταφέρει να «δαμάσει» τον αλγόριθμο, διασφαλίζοντας ότι η ψηφιακή πρόοδος δεν θα μετατραπεί σε πολιτική αυτοχειρία στις κάλπες που πλησιάζουν.
