Με μία περιήγηση στα καταστήματα εστίασης γίνεται εύκολα αντιληπτό πως τα πλαστικά καλαμάκια έχουν επιστρέψει για τα καλά στην αγορά, πέντε χρόνια μετά τη ψήφιση από το ευρωκοινοβούλιο για την απαγόρευση των πλαστικών μιας χρήσης.
Η απόφαση αυτή τέθηκε σε ισχύ τον Ιούλιο του 2021 αν και οι Ευρωπαίοι παράγουν 26 εκατ. τόνους πλαστικών σκουπιδιών τον χρόνο, αλλά λιγότερο από το 30% εξ αυτών των σκουπιδιών ανακυκλώνεται.
Οι λόγοι επιστροφής τους είναι καθαρά πρακτικοί για τον κλάδο της εστίασης, όπως ανέφερε ο πρόεδρος της Π.Ο.Ε.Σ.Ε. Γιώργος Καββαθάς, ο οποίος μίλησε στη GovNews Weekly:
«Είχαμε τεράστια προβλήματα με τα χάρτινα καλαμάκια μιας και μετά από 10-15 λεπτά έλιωναν. Αυτός ήταν ο πρακτικός λόγος που επανήλθαν τα πλαστικά. Κατά την άποψή μου χρειάζεται να βρεθούν ενισχυμένα χάρτινα καλαμάκια που να μπορούν να καλύψουν τις ανάγκες του κλάδου της εστίασης. Βέβαια είναι σε ισχύ ο νόμος που απαγορεύει την χρήση των πλαστικών, αλλά στην πράξη δεν μπορεί να εφαρμοστεί.
Ακόμα έχει υπάρξει μια εγκύκλιος ότι μπορούν να υπάρξουν πλαστικά καλαμάκια επαναχρησιμοποιούμενα. Ωστόσο, η χρήση αυτών έχει να κάνει και με τις συνθήκες υγιεινής, δηλαδή με το κατά πόσο ο καταναλωτής θα εμπιστευτεί ένα καλαμάκι το οποίο είναι επαναχρησιμοποιούμενο, εκτός αν το έχει μαζί του. Ήδη στην αγορά κυκλοφορούν και γυάλινα και από άλλα υλικά τα οποία είναι επαναχρησιμοποιούμενα, αλλά πόσο εύκολο είναι να κάνεις χρήση ενός τέτοιου αντικειμένου το οποίο δε ξέρεις πόσο έχει απολυμανθεί;
Πρέπει να τονίσω ότι οι επιχειρήσεις προσπαθώντας να είναι «καλυμμένες», στις περιπτώσεις του take away, έχουν και χάρτινα καλαμάκια και πλαστικά και αφήνουν στην διακριτική ευχέρεια του καταναλωτή να πάρει εκείνος όποιο θέλει. Ως προς τη χρήση χάρτινου ή πλαστικού ο κ. Καββαθάς επισημαίνει ότι υπάρχουν πελάτες που έχουν περιβαλλοντολογικές ευαισθησίες και κάνουν χρήση του χάρτινου και κάποιοι που επιλέγουν το χάρτινο, γιατί θέλουν να κρατήσει περισσότερο χρόνο το ρόφημα τους…»
Σημειώνεται ότι από την 1η Ιανουαρίου 2022, στα πλαστικά ποτήρια του καφέ, προβλέπεται να επιβληθεί τέλος από 0,04 € έως 0,06 € ενώ οι επιχειρήσεις εστίασης ενθαρρύνονται να δίνουν έκπτωση σε όσους αγοράζουν τον καφέ τους, στο δικό τους ποτήρι πολλαπλών χρήσεων. Στόχος είναι η σταδιακή μείωση χρήσης των πλαστικών κατά 30% σύμφωνα με τις ευρωπαϊκές οδηγίες.
Νέα εγκύκλιος
Το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας δημοσίευσε στις 10 Ιουνίου νέα εγκύκλιο με διευκρινίσεις σχετικά με τον χαρακτηρισμό ενός προϊόντος ως επαναχρησιμοποιήσιμου. Στο κείμενο, υπογραμμίζεται πως το προϊόν που θέλει να φέρει αυτό τον χαρακτηρισμό θα πρέπει να έχει σχεδιαστεί για τον σκοπό αυτόν και να διατεθεί στην αγορά με στόχο να χρησιμοποιηθεί πολλαπλές φορές και να γίνεται αντιληπτό και να χρησιμοποιείται από τους καταναλωτές ως τέτοιο.
Για το θέμα αυτό επικοινωνήσαμε και με τον Αχιλλέα Πληθάρα, υπεύθυνο προγραμμάτων πρόληψης αποβλήτων της WWF Ελλάς, ο οποίος μας εξήγησε το περιβαλλοντικό αποτύπωμα που αφήνουν τα δύο αυτά υλικά. Πιο συγκεκριμένα, αναφέρει ότι «τα πλαστικά καλαμάκια καθίστανται ως απόρριμμα και μετά οδηγούνται ανεξέλεγκτα στο περιβάλλον. Αποτελούν ένα από τα πιο συχνά απορρίμματα που εντοπίζονται στις θάλασσες όχι μόνο της Ελλάδας αλλά και ολόκληρου του πλανήτη Γι’ αυτό εξάλλου η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πήρε την πρωτοβουλία να απαγορεύσει τα πλαστικά καλαμάκια.
Δεν το έκανε γιατί είχε κάποιο λόγο να «θυμώσει» τους ανθρώπους που πίνουν καφέ με καλαμάκι αλλά επειδή καταλάβαινε πως υπάρχει ένα μεγάλο περιβαλλοντικό ζήτημα δηλαδή το πώς αυτό φτάνει στη θάλασσα και επιβαρύνει τους θαλάσσιους οργανισμούς.
Όσον αφορά το χρόνο αποσύνθεσης τους, ο κ. Πληθάρας ανέφερε ότι υπάρχουν εκείνα που θεωρούνται βιοδιασπώμενα και μπορούν να χρειαστούν από 3-10 χρόνια. Τα άλλα μπορεί να χρειαστούν 50 χρόνια και ίσως και παραπάνω ανάλογα τις συνθήκες που βρίσκονται. Σημειώνει πως τα πλαστικά είναι είδη που δύσκολα αποσυντίθενται και θα εξακολουθήσουν να ταλαιπωρούν και τις επόμενες γενιές».
Για τα χάρτινα καλαμάκια ανέφερε ότι έχουν βγει και έρευνες που έχουν δείξει ότι υπάρχουν προβληματικές χημικές ουσίες οι οποίες παρεμβαίνουν στο ενδοκρινικό σύστημα.
«Η λογική δεν είναι να αντικαταστήσουμε ένα πρόβλημα με ένα άλλο. Γενικότερα, θα πρέπει να φύγουμε από την έννοια της μιας χρήσης. Προτιμητέο είναι όποιο είδος είναι πολλαπλών
χρήσεων. Για παράδειγμα αν έχουμε ένα ανοξείδωτο καλαμάκι θα πρέπει να μην το χρησιμοποιήσουμε για μισό χρόνο και να το πετάξουμε, γιατί τότε το περιβαλλοντικό του αποτύπωμα καθίσταται χειρότερο αλλά να το χρησιμοποιήσουμε σε πολύ μεγάλο βάθος χρόνου.
Υπάρχουν και άλλες ενδιαφέρουσες λύσεις, όπως για παράδειγμα από στέλεχος σιταριού. Υπάρχει μάλιστα μια ελληνική νεοφυής επιχείρηση, η οποία παράγει καλαμάκι από στέλεχος σιταριού το οποίο σε διαφορετική περίπτωση θα κατέληγε ως απόβλητο, ενώ τώρα γίνεται κυκλική χρήση.
Βέβαια, αυτό που λέμε πάντα είναι πως πρέπει να εμπιστευτούμε και τα χείλη μας, γιατί αν δεν συντρέχει κάποιος σοβαρός ιατρικός λόγος που επιβάλλει τη χρήση ενός καλαμακίου, δε
χρειάζεται να χρησιμοποιηθεί». Και πρόσθεσε ότι «εξακολουθούμε και συζητάμε για το θέμα με τα πλαστικά καλαμάκια όταν η απαγόρευση δεν ισχύει μόνο στην Ελλάδα, ισχύει σε όλη την Ευρώπη. Στις περισσότερες χώρες της Ευρώπης έχει πραγματοποιηθεί χωρίς κανένα πρόβλημα, ενώ σε εμάς έχει δημιουργηθεί ένας ντόρος γιατί επί της ουσίας δεν εφαρμόστηκε ποτέ ο νόμος. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα πολλές επιχειρήσεις να συνεχίσουν να χρησιμοποιούν καλαμάκια, χωρίς να υπάρχει κανένας περιορισμός.
Το Υπουργείο πριν από ένα μήνα έβγαλε μια εγκύκλιο που δίνει και νέα απάντηση σε μια ελληνική πατέντα, όπου κάποιες επιχειρήσεις και μεγάλα καταστήματα λιανικής πώλησης έχουν βγάλει επαναχρησιμοποιούμενα πλαστικά καλαμάκια που μόνο επαναχρησιμοποιούμενα δεν είναι και δεν έχουν γίνει αντιληπτά από τον κόσμο.
Πλέον, περιμένουμε από το Υπουργείο να επιβάλλει πρόστιμα για να λήξει μια και καλή αυτό το ζήτημα. Δε γίνεται ο υπόλοιπος πλανήτης να συμμορφώνεται και μόνο ένα γαλατικό χωριό που λέγεται Ελλάδα να θεωρεί πώς τα πλαστικά καλαμάκια είναι ευλογία και όχι κομμάτι ενός προβλήματος που ακούει στο πλαστική ρύπανση», σημείωσε χαρακτηριστικά.
Τα ευρήματα μελέτης
Πριν από περίπου ένα χρόνο δημοσιεύτηκε μελέτη από το Πανεπιστήμιο της Αμβέρσας, στο Βέλγιο, που αναφέρει ότι στα χάρτινα καλαμάκια βρέθηκαν να περιέχουν χημικές ουσίες μακράς διαρκείας και τοξικές που είναι επιβλαβείς τόσο για τον άνθρωπο όσο και για το περιβάλλον. Οι πολυφθοροαλκυλικές ουσίες ή PFAS μπορούν να παραμείνουν στο περιβάλλον για δεκαετίες. Η πιο διαδεδομένη ένωση PFAS που ανιχνεύθηκε ήταν το υπερφθοροοκτανοϊκό οξύ, το οποίο έχει απαγορευτεί παγκοσμίως από το 2020.
Οι ερευνητές της μελέτης ανέφεραν ότι τα χάρτινα καλαμάκια – μαζί με τα αντίστοιχα από μπαμπού- που περιέχουν PFAS δεν είναι απαραίτητα η πιο βιώσιμη εναλλακτική λύση αντί του πλαστικού.
Στις Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής υπολογίζεται ότι καθημερινά χρησιμοποιούνται περίπου 500 εκατομμύρια καλαμάκια μιας χρήσης, χωρίς, ωστόσο, να είναι γνωστός ο αριθμός που καταλήγουν στο περιβάλλον σαν απορρίμματα.
Στην Ευρώπη παράγονται περίπου 26 εκατ. τόνους πλαστικών απορριμμάτων ανά έτος, ενώ το 80% των απορριμμάτων στη θάλασσα αποτελείται από πλαστικό.
