Στη σκιά της ευρύτερης προσπάθειας για την αποκλιμάκωση του πληθωρισμού, ένα φαινόμενο συνεχίζει να ροκανίζει την αγοραστική δύναμη των Ελλήνων καταναλωτών με σχεδόν «αόρατο» τρόπο. Πρόκειται για το “shrinkflation” (συρρικνοπληθωρισμός), μια εμπορική πρακτική κατά την οποία οι βιομηχανίες τροφίμων και καταναλωτικών αγαθών μειώνουν το βάρος ή τον όγκο των προϊόντων τους, διατηρώντας ωστόσο τη λιανική τιμή τους αμετάβλητη ή, σε ορισμένες περιπτώσεις, προχωρώντας ακόμη και σε αυξήσεις.
Το φαινόμενο, το οποίο διογκώθηκε ως απότοκο της παγκόσμιας ενεργειακής και εφοδιαστικής κρίσης, έχει πλέον λάβει δομικά χαρακτηριστικά στα ράφια των ελληνικών σούπερ μάρκετ. Η τακτική αυτή επιτρέπει στις εταιρείες να μετακυλίουν το αυξημένο κόστος παραγωγής στους καταναλωτές, αποφεύγοντας τον «σκόπελο» των άμεσων και οφθαλμοφανών ανατιμήσεων που θα έπλητταν τις πωλήσεις τους.
Η «ακτινογραφία» της έμμεσης ανατίμησης
Οι έρευνες αγοράς καταδεικνύουν ότι η συρρίκνωση αφορά πλέον μια ευρύτατη γκάμα προϊόντων καθημερινής χρήσης. Ο σχεδιασμός των συσκευασιών παραμένει οπτικά πανομοιότυπος, δυσχεραίνοντας τον άμεσο εντοπισμό της αλλαγής από τον καταναλωτή.
Χαρακτηριστικά παραδείγματα που έχουν εντοπιστεί από τις ενώσεις καταναλωτών και τις ελεγκτικές αρχές περιλαμβάνουν:
-
Αλμυρά σνακ και πατατάκια: Μειώσεις ποσότητας που αγγίζουν το 20% έως 25% ανά συσκευασία, χωρίς μεταβολή στην τελική τιμή.
-
Γαλακτοκομικά είδη: Κεσέδες γιαουρτιού που παραδοσιακά ζύγιζαν 250g, συρρικνώθηκαν στα 200g.
-
Αρτοσκευάσματα και δημητριακά: Προϊόντα που πωλούνταν με το κιλό, πλέον διατίθενται σε συσκευασίες των 800g, ενώ τα ατομικά σνακ (όπως τα κρουασάν) παρουσιάζουν σταθερή μείωση γραμμαρίων.
-
Είδη ατομικής υγιεινής και καθαριστικά: Σαμπουάν, αφρόλουτρα και υγρά απορρυπαντικά παρουσιάζουν μειωμένο όγκο, ενώ η φιάλη διατηρεί το ίδιο ύψος και σχήμα.
Διαφάνεια και υποχρεωτική σήμανση
Απέναντι σε αυτές τις πρακτικές, το Υπουργείο Ανάπτυξης έχει ενεργοποιήσει ένα αυστηρό ρυθμιστικό πλαίσιο, με κεντρικό άξονα την πάταξη της παραπλάνησης του καταναλωτικού κοινού. Στόχος δεν είναι η απαγόρευση της αλλαγής των συσκευασιών, καθώς βρισκόμαστε σε καθεστώς ελεύθερης αγοράς, αλλά η απόλυτη διαφάνεια.
Σύμφωνα με τις ισχύουσες υπουργικές αποφάσεις, επιβάλλεται υποχρεωτική ειδική σήμανση στα ράφια των σούπερ μάρκετ (με ετήσιο κύκλο εργασιών άνω των 90 εκατ. ευρώ) για κάθε προϊόν που υπόκειται σε shrinkflation. Συγκεκριμένα:
-
Το ειδικό καρτελάκι φέρει την ένδειξη περί «μείωσης της ποσότητας» του προϊόντος.
-
Πρέπει να τοποθετείται σε εμφανές σημείο δίπλα στην τιμή του προϊόντος.
-
Η σήμανση παραμένει υποχρεωτικά αναρτημένη για διάστημα τουλάχιστον δύο μηνών από την ημερομηνία διάθεσης της νέας, μικρότερης συσκευασίας.
Εντατικοί έλεγχοι και κυρώσεις εκατομμυρίων
Η Διυπηρεσιακή Μονάδα Ελέγχου της Αγοράς (ΔΙΜΕΑ) πραγματοποιεί στοχευμένους ελέγχους για τη διαπίστωση παραβάσεων που αφορούν τόσο την παράλειψη σήμανσης όσο και τον αθέμιτο ανταγωνισμό. Το κυρωτικό πλαίσιο είναι εξαιρετικά αυστηρό, με τα διοικητικά πρόστιμα να ανέρχονται έως και τα 2.000.000 ευρώ, ανάλογα με τον κύκλο εργασιών της ελεγχόμενης επιχείρησης και το μέγεθος της παράβασης.
Παράλληλα, κομβικό ρόλο στην καταπολέμηση του φαινομένου παίζουν οι ίδιοι οι πολίτες. Μέσω της ψηφιακής πλατφόρμας e-Καταναλωτής και των γραμμών επικοινωνίας της Γενικής Γραμματείας Εμπορίου (1520), οι αγοραστές μπορούν να καταγγέλλουν άμεσα περιπτώσεις απόκρυψης των έμμεσων ανατιμήσεων.
Ο χρυσός κανόνας προστασίας
Σε ένα διαρκώς μεταβαλλόμενο λιανεμπορικό περιβάλλον, οι ειδικοί της αγοράς υπογραμμίζουν πως η μοναδική αλάνθαστη γραμμή άμυνας για τους καταναλωτές είναι ο έλεγχος της τιμής ανά μονάδα μέτρησης (τιμή ανά κιλό ή ανά λίτρο), η οποία αναγράφεται υποχρεωτικά στα καρτελάκια των ραφιών. Η σύγκριση αυτής της τιμής, και όχι της τιμής συσκευασίας, είναι το μοναδικό ασφαλές κριτήριο για την εξαγωγή συμπερασμάτων γύρω από την πραγματική αξία του προϊόντος.
Το κράτος οφείλει να διασφαλίζει τους κανόνες ανταγωνισμού, ωστόσο η καταναλωτική συνείδηση και η προσεκτική έρευνα αγοράς παραμένουν τα ισχυρότερα αντίδοτα στην «αόρατη» ακρίβεια.
