Η ελληνική αγορά λιανεμπορίου, και ειδικότερα ο νευραλγικός, διαχρονικός κλάδος της ένδυσης και υπόδησης, εκπέμπει σήμερα το πιο ηχηρό σήμα κινδύνου των τελευταίων ετών. Η έκτακτη συνάντηση που πραγματοποιήθηκε με πρωτοβουλία του Εμπορικού Συλλόγου Αθηνών (ΕΣΑ), με τη συμμετοχή εκπροσώπων από εταιρείες εισαγωγής, διανομής και χονδρικής πώλησης, ανέδειξε μια εξαιρετικά ζοφερή πραγματικότητα. Το μήνυμα που εξέπεμψαν οι συμμετέχοντες συμπυκνώνεται σε μία, απολύτως δραματική φράση, η οποία δεν αφήνει κανένα περιθώριο παρερμηνείας: «Το εμπόριο δεν αντέχει άλλο».
Αυτή η κραυγή αγωνίας του εμπορικού κόσμου δεν αποτελεί κεραυνό εν αιθρία. Αντιθέτως, συνιστά το φυσικό, αναπόφευκτο αποτέλεσμα μιας μακροχρόνιας, άναρχης απορρύθμισης. Μιας απορρύθμισης η οποία, στο όνομα του δήθεν ελεύθερου ανταγωνισμού και της επιφανειακής, ευκαιριακής ικανοποίησης του καταναλωτή, έχει καταλήξει να στραγγαλίζει την ίδια τη ραχοκοκαλιά της ελληνικής οικονομίας: τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις.
Η ψευδαίσθηση των διαρκών προσφορών και η πλήρης απαξίωση των προϊόντων
Το κεντρικό ζήτημα που τέθηκε με ένταση επί τάπητος στη συνάντηση του ΕΣΑ, είναι η απόλυτη ασυδοσία που επικρατεί στο καθεστώς των εκπτώσεων και των προσφορών. Η εγχώρια αγορά έχει εισέλθει σε έναν καταστροφικό, φαύλο κύκλο, όπου οι εκπτώσεις δεν αποτελούν πλέον ένα στοχευμένο, υγιές εργαλείο ρευστοποίησης των εποχιακών αποθεμάτων, αλλά μια μόνιμη, στρεβλή και εξοντωτική κανονικότητα.
Η κριτική οφείλει να είναι αμείλικτη και να στραφεί στο ίδιο το θεσμικό πλαίσιο, και συγκεκριμένα στον Νόμο 4965/2022. Με την πλήρη απελευθέρωση των προσφορών καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους, διαμορφώθηκε ένα άναρχο περιβάλλον. Όπως έδειξαν και τα πρόσφατα, απογοητευτικά στοιχεία των χειμερινών εκπτώσεων του 2026, όπου καταγράφηκε πτώση τζίρου στα καταστήματα που άγγιξε έως και το 40% τον Φεβρουάριο, το παραδοσιακό εργαλείο ρευστότητας των εμπόρων έχει καταστραφεί.
Ο καταναλωτής, ο οποίος ήδη μαστίζεται από τη μείωση του διαθέσιμου εισοδήματος λόγω της ακρίβειας, βομβαρδίζεται καθημερινά από επιθετικές διαφημίσεις και πινακίδες εντυπωσιακών προσφορών όλο τον χρόνο. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα να χάνει σταδιακά την εμπιστοσύνη του στην πραγματική, αρχική αξία του προϊόντος (απαξίωση). Το φυσικό κατάστημα, από την άλλη, αδυνατεί πλέον να προγραμματίσει τις αγορές του, τις προσλήψεις προσωπικού και τα λειτουργικά του έξοδα, παλεύοντας να επιβιώσει σε ένα περιβάλλον ακραίας, καθημερινής αβεβαιότητας.
Το παράλληλο μοντέλο αγοράς και ο αθέμιτος ανταγωνισμός των πολυεθνικών
Ιδιαίτερα αιχμηρή υπήρξε η κριτική που ασκήθηκε στις αθέμιτες πρακτικές ορισμένων επιχειρήσεων, κατά κανόνα μεγάλων πολυεθνικών αλυσίδων ή απρόσωπων, διεθνών ψηφιακών πλατφορμών λιανεμπορίου, οι οποίες εκμεταλλεύονται τα νομικά κενά για να δημιουργήσουν ένα παράλληλο μοντέλο αγοράς. Ένα μοντέλο το οποίο λειτουργεί χωρίς ξεκάθαρους κανόνες, χωρίς ηθικά όρια και με παντελή έλλειψη σεβασμού στη βιωσιμότητα του ευρύτερου εμπορικού οικοσυστήματος.
Αυτές οι άκρως επιθετικές πρακτικές αλλοιώνουν βάναυσα τον υγιή ανταγωνισμό. Μια μικρή ή μεσαία εγχώρια επιχείρηση ένδυσης και υπόδησης, που καλείται καθημερινά να ανταπεξέλθει στα δυσβάσταχτα, ανελαστικά λειτουργικά κόστη (ενέργεια, υψηλά ενοίκια, φόροι, αυξημένο μισθολογικό κόστος και ασφαλιστικές εισφορές), είναι αντικειμενικά αδύνατον να ανταγωνιστεί τον διαρκή πόλεμο τιμών που επιβάλλουν οι ισχυροί παίκτες, οι οποίοι αντέχουν να πωλούν με ζημία (dumping) για να εξοντώσουν τον ανταγωνισμό. Η πίεση γίνεται ασφυκτική, αποδυναμώνοντας συνολικά τον εμπορικό ιστό.
Το ντόμινο της καταστροφής: Η λιανική παρασύρει και τη χονδρική
Η ταυτόχρονη παρουσία εκπροσώπων της χονδρικής, της διανομής και των εισαγωγέων στη συνάντηση του Εμπορικού Συλλόγου Αθηνών κρύβει τεράστια σημειολογική και ουσιαστική οικονομική σημασία, καθώς αναδεικνύει την άρρηκτη αλληλεξάρτηση των κρίκων της εφοδιαστικής αλυσίδας. Αν οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις οδηγηθούν σε μαζικά λουκέτα, η οικονομική καταστροφή δεν πρόκειται να περιοριστεί στη λιανική πώληση.
Όπως ορθά υπογραμμίστηκε, εάν το φυσικό κατάστημα καταρρεύσει, οι ίδιες οι εταιρείες εισαγωγής, παραγωγής και διανομής θα δουν το πελατολόγιό τους (B2B) να εξαφανίζεται εν μία νυκτί. Τα σημεία πώλησης θα συρρικνωθούν επικίνδυνα, ο συνολικός τζίρος της αγοράς θα υποχωρήσει δραματικά, οι ακάλυπτες επιταγές θα πολλαπλασιαστούν και η ανεργία στον κλάδο θα εκτοξευθεί.
Επιπλέον, η Πολιτεία οφείλει να αντιληφθεί την ευρύτερη κοινωνική διάσταση του προβλήματος. Το κλείσιμο των φυσικών καταστημάτων φέρνει αναπόφευκτα τον μαρασμό, το σκοτάδι και την ερημοποίηση των πόλεων. Τα εμπορικά καταστήματα δεν είναι απλώς στείρα σημεία πώλησης· είναι τα ζωντανά κύτταρα της κοινωνικής και οικονομικής ζωής. Φωτίζουν τους δρόμους, προσφέρουν θέσεις εργασίας, παρέχουν ασφάλεια στις γειτονιές και συγκρατούν τον κοινωνικό ιστό των τοπικών κοινωνιών.
Το τελεσίγραφο στην Πολιτεία και το υπουργείο Ανάπτυξης
Το τελικό συμπέρασμα της κομβικής αυτής συνάντησης έλαβε τη μορφή μιας αυστηρής προειδοποίησης προς τους αρμόδιους κυβερνητικούς φορείς. Είναι κοινή, πλέον, πεποίθηση των συμμετεχόντων πως η Πολιτεία και ειδικότερα το υπουργείο Ανάπτυξης, δεν δικαιούται πλέον να παραμένει αμέτοχος, παθητικός παρατηρητής. Η διαρκής, νεοφιλελεύθερη επίκληση της δήθεν «αυτορρύθμισης της αγοράς» αποτελεί πλέον ένα εξαιρετικά φθηνό και επικίνδυνο άλλοθι για την πολιτική αδράνεια.
Ο εμπορικός κόσμος ζητά επιτακτικά τη δημιουργία ενός σαφούς, αυστηρού και σύγχρονου θεσμικού πλαισίου. Οι προτάσεις του ΕΣΑ είναι συγκεκριμένες και δεν έχουν δημοσιονομικό κόστος. Απαιτείται:
-
Οριοθέτηση των προσφορών: Περιορισμός των προσφορών σε δύο συγκεκριμένες περιόδους ανά σεζόν για κάθε επιχείρηση, ώστε να αποκατασταθεί επιτέλους η εμπορική αξία και η σοβαρότητα της κανονικής σεζόν.
-
Φρένο στην ασυδοσία της Black Friday: Χρονικός περιορισμός του θεσμού σε ένα συντεταγμένο τριήμερο στα τέλη Νοεμβρίου, ώστε να πάψει να εκφυλίζεται σε μια περίοδο προσφορών που διαρκεί… δυόμισι μήνες.
-
Προστασία του ανταγωνισμού: Διασφάλιση της εύρυθμης λειτουργίας της αγοράς με αυστηρούς κρατικούς ελέγχους για τις παραπλανητικές εκπτώσεις και τις αθέμιτες εμπορικές πρακτικές των πολυεθνικών.
Ο Εμπορικός Σύλλογος Αθηνών έχει ήδη ανακοινώσει ότι ο διάλογος θα κλιμακωθεί το επόμενο διάστημα σε υψηλότερο επίπεδο, με τη συμμετοχή των διοικήσεων μεγάλων εταιρειών του κλάδου, προκειμένου να κατατεθούν κοινές, θεσμικές παρεμβάσεις.
