Η μάχη κατά της ακρίβειας συνεχίζεται αμείωτη, με την κυβέρνηση και το υπουργείο Ανάπτυξης να προχωρούν σε ένα νέο, καθοριστικό βήμα. Η πολυαναμενόμενη «συμφωνία κυρίων» μεταξύ της πολιτικής ηγεσίας, των μεγάλων αλυσίδων σούπερ μάρκετ και των προμηθευτών τίθεται πλέον σε πλήρη εφαρμογή, δημιουργώντας νέα δεδομένα στον χώρο του λιανεμπορίου. Στόχος αυτής της άτυπης, αλλά ουσιαστικής δέσμευσης, είναι η άμεση ανακούφιση των νοικοκυριών από τις ασφυκτικές πληθωριστικές πιέσεις που έχουν πλήξει το διαθέσιμο εισόδημα τα τελευταία χρόνια.
Το μέτρο αυτό δεν έρχεται να αντικαταστήσει, αλλά να λειτουργήσει συμπληρωματικά σε προηγούμενες παρεμβάσεις της πολιτείας. Αντί για άκαμπτες νομοθετικές ρυθμίσεις που συχνά προκαλούν στρεβλώσεις στην ελεύθερη αγορά, η έμφαση δίνεται τώρα σε στοχευμένες μειώσεις τιμών που αγγίζουν βασικά αγαθά ευρείας κατανάλωσης, μέσα από την εθελοντική συμπίεση του περιθωρίου κέρδους όλης της εφοδιαστικής αλυσίδας.
Ο μηχανισμός πίσω από τη νέα πρωτοβουλία
Η νέα παρέμβαση βασίζεται σε μια συντονισμένη προσπάθεια κατανομής του βάρους. Οι βιομηχανίες παραγωγής (εγχώριες και πολυεθνικές) και οι αλυσίδες σούπερ μάρκετ συμφώνησαν να απορροφήσουν από κοινού μέρος του λειτουργικού κόστους τους. Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι οι προμηθευτές μειώνουν την τιμή χονδρικής προς τα σούπερ μάρκετ και τα τελευταία δεσμεύονται να περάσουν αυτή τη μείωση αυτούσια στην τελική τιμή καταναλωτή, χωρίς να αυξήσουν το δικό τους μικτό περιθώριο κέρδους.
Σύμφωνα με τα στοιχεία της αγοράς, το ποσοστό μείωσης των τιμών αναμένεται να κυμανθεί από 5% έως και 15%, ανάλογα με τον κωδικό και την κατηγορία του είδους. Αυτό πρακτικά σηματοδοτεί μια προσπάθεια σταδιακής αποπληθωριστικής τάσης, η οποία, εφόσον διατηρηθεί, θα μπορέσει να απορροφήσει τις ανατιμήσεις των προηγούμενων μηνών.
Σε ποια προϊόντα αναμένονται οι μειώσεις τιμών
Το κύριο βάρος της συμφωνίας πέφτει στρατηγικά σε είδη πρώτης ανάγκης τα οποία επηρεάζουν δυσανάλογα τον προϋπολογισμό των χαμηλών και μεσαίων εισοδημάτων. Ειδικότερα, οι καταναλωτές θα δουν σταδιακά μειωμένες τιμές σε εκατοντάδες βασικούς κωδικούς. Σύμφωνα με τον σχεδιασμό, η λίστα περιλαμβάνει κυρίως βασικά τρόφιμα, όπως γαλακτοκομικά προϊόντα, τυροκομικά, άλευρα, ζυμαρικά, ρύζι και όσπρια.
Παράλληλα, η πρωτοβουλία επεκτείνεται στρατηγικά και στα προϊόντα εκτός τροφίμων, τα οποία έχουν σημειώσει ραγδαίες αυξήσεις. Σε αυτά συγκαταλέγονται προϊόντα καθαρισμού σπιτιού, όπως απορρυπαντικά ρούχων και πιάτων, καθώς και είδη ατομικής υγιεινής (σαμπουάν, αφρόλουτρα, οδοντόκρεμες) και είδη βρεφικής φροντίδας (πάνες και παιδικές τροφές). Προκειμένου να διευκολυνθούν οι καταναλωτές, τα ράφια των καταστημάτων θα φέρουν ειδική σήμανση, καθιστώντας άμεσα ορατούς τους κωδικούς που συμμετέχουν στην καμπάνια μείωσης τιμών.
Ο ρόλος της ΔΙΜΕΑ και οι αυστηροί έλεγχοι
Ένα από τα πλέον κρίσιμα ερωτήματα που εγείρονται από τις ενώσεις καταναλωτών είναι το πώς θα διασφαλιστεί ότι οι αρχικές τιμές δεν έχουν αυξηθεί τεχνητά λίγες εβδομάδες πριν την εφαρμογή της έκπτωσης, ένα φαινόμενο γνωστό ως πλασματική έκπτωση. Εδώ αναλαμβάνει ενεργό ρόλο ο ελεγκτικός μηχανισμός του κράτους και συγκεκριμένα η Διυπηρεσιακή Μονάδα Ελέγχου Αγοράς (ΔΙΜΕΑ).
Τα κλιμάκια της υπηρεσίας αξιοποιούν ψηφιακά εργαλεία και τη διασύνδεση με το σύστημα e-Καταναλωτής για να ελέγχουν τα ιστορικά δεδομένα των τιμών. Η νομοθεσία περί αθέμιτης κερδοφορίας παραμένει σε πλήρη ισχύ, απαγορεύοντας στις επιχειρήσεις να έχουν μεγαλύτερο μικτό περιθώριο κέρδους από αυτό που είχαν στα τέλη του 2021. Τα πρόστιμα για όσους επιχειρήσουν να παραπλανήσουν το καταναλωτικό κοινό αναμένονται ιδιαίτερα αυστηρά, ενώ το υπουργείο Ανάπτυξης έχει διαμηνύσει ότι θα συνεχίσει την τακτική της δημοσιοποίησης των επωνυμιών (name and shame) όσων παραβιάζουν τον νόμο.
Τι σημαίνει αυτό για τον οικογενειακό προϋπολογισμό
Αν και η «συμφωνία κυρίων» αποτελεί αδιαμφισβήτητα ένα θετικό βήμα προς την εξομάλυνση της αγοράς, η πραγματική της αξία και αποτελεσματικότητα θα κριθεί στην πράξη. Η ελληνική κοινωνία έχει ταλαιπωρηθεί βαθιά από τον επίμονο πληθωρισμό των τροφίμων («food inflation»), ο οποίος συχνά τρέχει με ταχύτερους ρυθμούς από τον γενικό δείκτη τιμών καταναλωτή.
Οι αναλυτές της αγοράς εκτιμούν ότι, εφόσον η εφαρμογή του μέτρου είναι καθολική και, κυρίως, διαρκής στο χρόνο, μπορεί να εξοικονομήσει αξιοσημείωτα ποσά για ένα μέσο νοικοκυριό σε μηνιαία βάση. Ωστόσο, η μόνιμη θεραπεία της ακρίβειας απαιτεί δομικές παρεμβάσεις στην εφοδιαστική αλυσίδα, ενίσχυση του υγιούς ανταγωνισμού και διαρκή πάταξη των ολιγοπωλιακών πρακτικών. Το κλειδί για την επιτυχία παραμένει η απόλυτη διαφάνεια στην τιμολόγηση και η αδιάλειπτη εποπτεία, καθώς η διασφάλιση της κοινωνικής συνοχής περνά άμεσα μέσα από τη σταθεροποίηση του κόστους διαβίωσης.
