Ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης άνοιξε ένα νέο μέτωπο στην επικείμενη συνταγματική αναθεώρηση, προαναγγέλλοντας την πρόταση της Νέας Δημοκρατίας για την άρση της μονιμότητας των δημοσίων υπαλλήλων (άρθρο 103). Η κίνηση αυτή, που αναμένεται να εκκινήσει εντός του τρέχοντος έτους, θέτει το ΠΑΣΟΚ προ των ευθυνών του, με τον πρωθυπουργό να καλεί σε “σοβαρότητα” και “συναίνεση” επί του ζητήματος. Η αναθεώρηση του άρθρου 103 είναι η έκτη στη σειρά πρόταση που έχει θέσει δημόσια η κυβέρνηση για αλλαγές στο Σύνταγμα. Οι προηγούμενες περιλαμβάνουν:
- Άρθρο 16: Αναθεώρηση για την ίδρυση ιδιωτικών πανεπιστημίων.
- Θητεία Προέδρου της Δημοκρατίας: Πρόταση για μία εξαετή θητεία.
- Νόμος περί ευθύνης υπουργών: Κατάργηση των Προανακριτικών Επιτροπών και άμεση λογοδοσία των υπουργών στον φυσικό τους δικαστή.
- Ηγεσίες ανώτατων δικαστηρίων: Αλλαγές στον τρόπο επιλογής τους.
- Άρθρο για δάση και δασικές εκτάσεις: Αναθεώρηση των σχετικών διατάξεων.
Το Βάρος της Συναίνεσης
Η διαδικασία της συνταγματικής αναθεώρησης αποτελεί μια κορυφαία θεσμική πρόκληση, που απαιτεί ευρεία συναίνεση των πολιτικών δυνάμεων. Ο Κυριάκος Μητσοτάκης, έχοντας ανακοινώσει την εκκίνηση της διαδικασίας από την παρούσα Βουλή (που θα προτείνει τις αλλαγές) και την ολοκλήρωσή της από την επόμενη (την αναθεωρητική, η οποία θα προκύψει από τις εκλογές του 2027), έχει τονίσει την ανάγκη συνεννόησης, κυρίως με το ΠΑΣΟΚ, χαρακτηρίζοντάς το ως το μόνο κόμμα με το οποίο “θα μπορούσαμε να συνεννοηθούμε”.
Ο σημερινός Πρόεδρος της Βουλής, Κωνσταντίνος Τασούλας, σε συνέντευξή του, είχε ήδη επισημάνει τις “εκκρεμότητες” από την προηγούμενη αναθεώρηση του 2019, η οποία αφορούσε τελικά μόλις 9 άρθρα. Είχε υπογραμμίσει την ανάγκη επανεξέτασης προτάσεων που τέθηκαν εκτός μάχης τότε, όπως αυτές που αφορούσαν την Παιδεία, το Περιβάλλον, τη Δικαιοσύνη, την ανάπτυξη, τη φορολογία, τη δημοσιονομική ευστάθεια και την πολιτική σταθερότητα.
Το φάσμα της αποτυχημένης αναθεώρησης του 2019 πλανάται πάνω από την τρέχουσα διαδικασία. Για να έχουν οι προτάσεις ελπίδα να αναθεωρηθούν από την επόμενη Βουλή, χρειάζονται 180 θετικές ψήφους στην παρούσα. Εάν περάσουν με 151 ψήφους, τότε η επόμενη Βουλή θα χρειαστεί ξανά 180 ψήφους για την οριστική αναθεώρηση. Αυτά τα συνταγματικά όρια αποτελούν πηγή προβληματισμού για την κυβέρνηση, ειδικά υπό τις παρούσες πολιτικές συνθήκες.
Η σιδηροδρομική τραγωδία των Τεμπών και η πολιτική διαχείριση της αντιπολίτευσης έχουν δημιουργήσει ένα κλίμα που δεν ευνοεί τις συγκλίσεις. Παρόλο που ο αρχικός σχεδιασμός προέβλεπε την εκκίνηση της αναθεώρησης στις αρχές του τρέχοντος έτους (μετά την παρέλευση της πενταετούς συνταγματικής προθεσμίας από το 2019), φαίνεται πως η διαδικασία έχει μετατεθεί για το δεύτερο εξάμηνο του 2025.
Η Διαδικασία της Συνταγματικής Αναθεώρησης
Σύμφωνα με το άρθρο 110 του Συντάγματος:
- Πρόταση: Υποβάλλεται στη Βουλή από τουλάχιστον 50 βουλευτές, προσδιορίζοντας τις αναθεωρητέες διατάξεις.
- Επιτροπή: Ο Πρόεδρος της Βουλής συγκροτεί διακομματική Επιτροπή Αναθεώρησης του Συντάγματος, η οποία εξετάζει τις προτάσεις και υποβάλλει την έκθεσή της στην Ολομέλεια.
- Απόφαση Προτείνουσας Βουλής: Η Βουλή διαπιστώνει την ανάγκη αναθεώρησης με πλειοψηφία των τριών πέμπτων (180 βουλευτές) του όλου αριθμού των μελών της σε δύο ψηφοφορίες (με απόσταση τουλάχιστον ενός μήνα). Εάν η πρόταση λάβει την πλειοψηφία του όλου αριθμού των βουλευτών (151), αλλά όχι τα τρία πέμπτα, η επόμενη Βουλή μπορεί να αποφασίσει με πλειοψηφία των τριών πέμπτων.
- Επόμενη Βουλή (Αναθεωρητική): Κατά την πρώτη σύνοδό της, αποφασίζει με την απόλυτη πλειοψηφία (151 βουλευτές) του όλου αριθμού των μελών της σχετικά με τις αναθεωρητέες διατάξεις, οι οποίες έχουν υπαγορευθεί από την προτείνουσα Βουλή.
- Δημοσίευση και Ισχύς: Κάθε ψηφιζόμενη αναθεώρηση δημοσιεύεται στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως εντός δέκα ημερών και τίθεται σε ισχύ με ειδικό ψήφισμά της.
Είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι δεν επιτρέπεται αναθεώρηση του Συντάγματος πριν περάσει πενταετία από την περάτωση της προηγούμενης. Επίσης, δεν υπόκεινται σε αναθεώρηση οι διατάξεις που καθορίζουν τη βάση και τη μορφή του πολιτεύματος (Προεδρευόμενη Κοινοβουλευτική Δημοκρατία), καθώς και διατάξεις όπως:
- Άρθρο 2: Σεβασμός και προστασία της αξίας του ανθρώπου.
- Άρθρο 4: Ισότητα των Ελλήνων ενώπιον του νόμου.
- Άρθρο 5: Ελεύθερη ανάπτυξη της προσωπικότητας και προσωπική ελευθερία.
- Άρθρο 13: Θρησκευτική ελευθερία.
- Άρθρο 26: Διάκριση των εξουσιών (νομοθετική, εκτελεστική, δικαστική).
Η κυβέρνηση βρίσκεται μπροστά σε μια σύνθετη πολιτική εξίσωση, καθώς η επιτυχία της συνταγματικής αναθεώρησης εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την ικανότητα επίτευξης ευρύτερων συναινέσεων σε μια περίοδο έντονης πολιτικής πόλωσης.
