Οι διαφωνίες Λευκωσίας–Αθήνας για την ηλεκτρική διασύνδεση τροφοδοτούν τα επιχειρήματα της Άγκυρας
Η ηλεκτρική διασύνδεση Κρήτης–Κύπρου, έργο στρατηγικής σημασίας για την ενεργειακή ασφάλεια της Ανατολικής Μεσογείου και την ένταξη της Κύπρου στο ευρωπαϊκό δίκτυο, βρίσκεται σε κρίσιμη καμπή. Οι δηλώσεις του Κύπριου Υπουργού Οικονομικών Μάκη Κεραυνού περί «μη βιωσιμότητας» του έργου, άναψαν φωτιές στην Αθήνα, προκάλεσαν ανησυχία στις Βρυξέλλες και προσφέρουν στην Άγκυρα ένα πολύτιμο αφήγημα αμφισβήτησης.
Το «βραχύκλωμα» στις σχέσεις Ελλάδας–Κύπρου, πέρα από το οικονομικό σκέλος, έχει ξεκάθαρη γεωπολιτική διάσταση, καθώς η Τουρκία παρακολουθεί και εκμεταλλεύεται κάθε ρωγμή, επιχειρώντας να παρεμποδίσει την υλοποίηση του Great Sea Interconnector.
Τι πυροδότησε την κρίση
Ο Μάκης Κεραυνός δήλωσε ότι, βάσει δύο ανεξάρτητων μελετών, το έργο δεν είναι βιώσιμο με τους τρέχοντες όρους, αφήνοντας να εννοηθεί πως δεν θα συναινέσει στην εκταμίευση των 25 εκατ. ευρώ που αναμένει ο ΑΔΜΗΕ για το 2025. Η τοποθέτηση «πάγωσε» την Αθήνα και προκάλεσε ενόχληση στις Βρυξέλλες, καθώς η διασύνδεση έχει ήδη εξασφαλίσει ευρωπαϊκή χρηματοδότηση και φέρει την ετικέτα PCI (Έργο Κοινού Ευρωπαϊκού Ενδιαφέροντος).
Η απάντηση από Αθήνα
Η ελληνική κυβέρνηση υπενθυμίζει ότι το καλώδιο είναι ευρωπαϊκό και όχι ελληνοκυπριακή ιδιοτροπία. Ο αντιπρόεδρος Κωστής Χατζηδάκης ξεκαθάρισε ότι «η δέσμευση της Ελλάδας είναι δεδομένη», αλλά «η Κύπρος πρέπει να αποσαφηνίσει τη στάση της». Ο κυβερνητικός εκπρόσωπος Παύλος Μαρινάκης πρόσθεσε ότι δεν υπάρχει περίπτωση το κόστος να επωμιστούν μονομερώς οι Έλληνες φορολογούμενοι.
Η παρέμβαση της EPPO και το μήνυμα Χριστοδουλίδη
Ο Πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας Νίκος Χριστοδουλίδης γνωστοποίησε ότι η EPPO ξεκίνησε ποινική διερεύνηση για ενδεχόμενα αδικήματα που συνδέονται με το έργο. Ενώ επιχείρησε να ρίξει τους τόνους («δεν υπάρχουν διαφορές με την ελληνική κυβέρνηση»), τόνισε ότι η βιωσιμότητα εξαρτάται από την τήρηση δεσμεύσεων του φορέα υλοποίησης (ΑΔΜΗΕ). Από την Αθήνα, κυβερνητικές πηγές ζήτησαν επίσημη ενημέρωση, σημειώνοντας ότι δεν έχει περιέλθει σχετική όχληση από την EPPO.
«Δύο μελέτες» και ένα κρίσιμο λάθος ανάγνωσης
Ακόμη κι αν οι μελέτες που επικαλέστηκε ο Κύπριος ΥΠΟΙΚ είναι επιφυλακτικές για μετοχική συμμετοχή της Κύπρου στον φορέα υλοποίησης, αυτό δεν ταυτίζεται με την ρυθμιστική εκταμίευση των €25 εκατ. για το 2025. Η τελευταία απορρέει από απόφαση της ΡΑΕΚ και από πλαίσιο Ελλάδας–Κύπρου που σταθεροποιεί τις ταμειακές ροές στην κυπριακή πλευρά κατά την κατασκευή. Αν η Λευκωσία θεωρεί ότι η ρύθμιση είναι εσφαλμένη, ο δρόμος είναι θεσμικός: αιτιολογημένη αναθεώρηση—not ad hoc άρνηση πληρωμής που πλήττει αξιοπιστία.
Γεωπολιτική: γιατί «κερδίζει» η Άγκυρα
Κάθε δημόσια ρωγμή Αθήνας–Λευκωσίας λειτουργεί ως «πολλαπλασιαστής» επιχειρημάτων για την Τουρκία, που έχει εκδηλώσει ενστάσεις και έχει παρενοχλήσει επιχειρήσεις πεδίου σε διεθνή ύδατα. Η Αθήνα προειδοποιεί ότι παρεμπόδιση από τρίτη χώρα θα έχει συνέπειες και υπενθυμίζει πως το καλώδιο είναι τμήμα ευρωπαϊκού σχεδίου διασυνδέσεων. Όσο το πολιτικό μήνυμα Ελλάδας–Κύπρου προς τις Βρυξέλλες δεν είναι ενιαίο, τόσο αυξάνεται το ρίσκο καθυστερήσεων—και το διπλωματικό κόστος μεταφέρεται από τους τεχνικούς στο τραπέζι της εξωτερικής πολιτικής.
Τι κερδίζουν Ελλάδα και Κύπρος από το έργο
Η διασύνδεση:
-
τερματίζει την ηλεκτρική απομόνωση της Κύπρου,
-
ενισχύει τον ρόλο της Ελλάδας ως ενεργειακού κόμβου στην Ανατολική Μεσόγειο,
-
ρίχνει το κόστος ηλεκτρισμού μακροπρόθεσμα μέσω εφεδρειών και καλύτερης ενσωμάτωσης ΑΠΕ,
-
θωρακίζει την ασφάλεια εφοδιασμού,
-
ανοίγει προοπτική μελλοντικής διαλειτουργικότητας με το Ισραήλ.
Με απλά λόγια: είναι ενεργειακή πολιτική, βιομηχανική ανταγωνιστικότητα και γεωστρατηγική μαζί.
Τα «τεχνικά» που έγιναν πολιτικά
Ο ΑΔΜΗΕ έχει συστήσει ειδικό φορέα για το τμήμα Κρήτη–Κύπρος και έχει συνάψει συμβατικές υποχρεώσεις (π.χ. με τη Nexans για καλώδια). Οι προσωρινές αναστολές πληρωμών, οι έλεγχοι της EPPO και οι γεωπολιτικές παρεμβολές μετατρέπουν το τεχνικό χρονοδιάγραμμα σε πολιτικό στοίχημα. Όσο παρατείνεται η αβεβαιότητα, τόσο ακριβαίνει ο χρόνος—και τόσο δυσκολότερη γίνεται η διαχείριση ρίσκου από αναδόχους και ρυθμιστές.
Πώς αποφεύγεται η ρήξη (και το «τέλειο άλλοθι» της Άγκυρας)
-
Καθαρή δήλωση προθέσεων από Λευκωσία: ξεδιάλυμα αν οι «δύο μελέτες» αφορούν επενδυτική συμμετοχή ή ρυθμιστική εκταμίευση.
-
Σεβασμός στις ρυθμιστικές αποφάσεις μέχρι τυχόν αιτιολογημένη αναθεώρηση—η αξιοπιστία είναι κεφάλαιο.
-
Επιτάχυνση διοικητικών/τεχνικών υποχρεώσεων του φορέα υλοποίησης (αδειοδοτήσεις, ορόσημα).
-
Ενιαία φωνή Αθήνας–Λευκωσίας προς την ΕΕ για πολιτική κάλυψη απέναντι σε παρεμβολές.
-
Διαχείριση δημοσίου λόγου: λιγότερες «γραμμές» στα ΜΜΕ, περισσότερη δουλειά στα θεσμικά κανάλια.
Το Great Sea Interconnector δεν είναι «ένα ακόμη ενεργειακό έργο». Είναι ο αγωγός ηλεκτρισμού που κλειδώνει την Κύπρο στην ευρωπαϊκή αγορά και αναβαθμίζει γεωστρατηγικά την Ελλάδα. Κάθε καθυστέρηση χωρίς θεσμική τεκμηρίωση είναι δώρο στην τουρκική επιχειρηματολογία. Το «βραχύκλωμα» μπορεί να αρθεί γρήγορα με καθαρές αποφάσεις, σεβασμό των δεσμεύσεων και κοινό μέτωπο σε Βρυξέλλες και πεδίο. Μόνο έτσι το καλώδιο θα πάψει να είναι πεδίο τριβής και θα γίνει αυτό που σχεδιάστηκε: η ηλεκτρική γέφυρα της Ανατολικής Μεσογείου.
