Η ελληνική κεντροαριστερά διέρχεται μία από τις πιο ταραχώδεις περιόδους της σύγχρονης ιστορίας της. Μέσα σε αυτό το κλίμα απόλυτης ρευστότητας και υπαρξιακής αγωνίας, η πρόσφατη συνεδρίαση της Κεντρικής Επιτροπής του ΣΥΡΙΖΑ – Προοδευτική Συμμαχία αποκτά χαρακτήρα ιστορικού οροσήμου. Στο επίκεντρο αυτής της δραματικής πολιτικής συγκυρίας βρέθηκε η πρώτη επίσημη τοποθέτηση της Ρένας Δούρου, υπό τη νέα της πλέον θεσμική ιδιότητα ως προέδρου της Κοινοβουλευτικής Ομάδας του κόμματος. Σε μια ομιλία που διήρκεσε κάτι περισσότερο από είκοσι λεπτά, η κα. Δούρου δεν περιορίστηκε σε τυπικές διακηρύξεις, αλλά προχώρησε σε μια βαθιά, αυτοκριτική και ταυτόχρονα επιθετική ανατομία της κρίσης που μαστίζει την Κουμουνδούρου. Παράλληλα, με την καθοριστική συμβολή του Νίκου Παππά στη διαμόρφωση της τελικής πολιτικής απόφασης, χαράχθηκε ο οδικός χάρτης για την επόμενη, εξαιρετικά δύσκολη ημέρα.
Το οριακό σημείο του ΣΥΡΙΖΑ και η παραδοχή της σκληρής πραγματικότητας
Η ομιλία ξεκίνησε με μια ωμή, ρεαλιστική διαπίστωση που σπάνια ακούγεται σε ανώτατα κομματικά όργανα: «Ο ΣΥΡΙΖΑ βρίσκεται πράγματι σε ένα οριακό σημείο μη επιστροφής». Η αναγνώριση του προβλήματος αποτελεί το πρώτο βήμα για τη θεραπεία του. Η Ρένα Δούρου, έχοντας πλήρη επίγνωση της δημοσκοπικής καθίζησης, αναφέρθηκε με ακρίβεια στα επώδυνα στατιστικά δεδομένα που ταλανίζουν το κόμμα. Όπως αποκάλυψε, επικαλούμενη τις τρέχουσες μετρήσεις, το 54% έως 65% των αποχωρήσαντων ψηφοφόρων φέρεται να κατευθύνεται προς τον νέο πολιτικό φορέα που έχει προκύψει από τη διάσπαση. Το εναπομείναν ποσοστό, το οποίο μεταφράζεται σε ένα διόλου ευκαταφρόνητο μέγεθος άνω του 5% του συνολικού εκλογικού σώματος, παραμένει μετέωρο, εξαντλημένο από την παρατεταμένη εσωστρέφεια και τα διαδοχικά πλήγματα στην αξιοπιστία της παράταξης.
Ωστόσο, η ίδια αρνήθηκε να υποκύψει στη μοιρολατρία. Το διακύβευμα δεν είναι ένα πείσμα (το «γινάτι»), ούτε η απλή διατήρηση κάποιων βουλευτικών εδρών τις οποίες το κόμμα αρνείται να «βγάλει σε πλειστηριασμό». Είναι η αποτροπή της παγίωσης της Νέας Δημοκρατίας στην εξουσία. Το πολιτικό αφήγημα που έθεσε είναι ξεκάθαρο: η ριζοσπαστική Αριστερά δεν μπορεί να επιτρέψει «τα επτά χρόνια της Δεξιάς να γίνουν έντεκα». Για να επιτευχθεί αυτό, η Κουμουνδούρου πρέπει να λειτουργήσει ξανά ως καταλύτης, ικανός να πυροδοτήσει ευρύτερες πολιτικές εξελίξεις, με στόχο έναν εναλλακτικό πόλο προοδευτικής διακυβέρνησης.
Η μετωπική επίθεση στον μεσσιανισμό και το τέλος εποχής για την απερχόμενη ηγεσία
Ένα από τα πιο ηχηρά σημεία της παρέμβασης ήταν η έμμεση αλλά απολύτως σαφής αποκαθήλωση του μοντέλου ηγεσίας που επικράτησε τον τελευταίο χρόνο. Χωρίς να κατονομάσει ευθέως τον Στέφανο Κασσελάκη, η πρόεδρος της Κ.Ο. άσκησε δριμεία κριτική σε φαινόμενα προσωποκεντρισμού. «Να τελειώσουμε με τους μεσσιανισμούς. Να τελειώσουμε με το “λέγομαι τάδε και μπορώ να νικήσω τον Μητσοτάκη” που μας πλήγωσε ανεπανόρθωτα», τόνισε χαρακτηριστικά. Η φράση αυτή αποτελεί το απόλυτο ιδεολογικό ρήγμα με την προηγούμενη περίοδο, όπου η επικοινωνία και η εικόνα του ενός είχαν υποκαταστήσει την παραγωγή συγκροτημένης, συλλογικής πολιτικής.
Η κα. Δούρου κατηγόρησε την απερχόμενη ηγεσία ότι για έναν ολόκληρο χρόνο είχε «ξεχάσει» και πρακτικά ακυρώσει τις συλλογικές αποφάσεις του 5ου Συνεδρίου, προκαλώντας ασφυξία στα όργανα. Υπενθύμισε με νόημα τις επώδυνες συνεδριάσεις του καλοκαιριού (επισημαίνοντας τις ημερομηνίες της 6ης Ιουνίου και της 11ης Ιουλίου), περιγράφοντας αποφάσεις και «ατυχέστατες καταστάσεις» που παραλίγο να οδηγήσουν το κόμμα στην πρωτοφανή «αυτοαναίρεσή του» και τη διάλυση, μέσω ψευτοδιλημμάτων και λανθασμένων αναγνώσεων της πραγματικότητας. Πλέον, το κόμμα καλείται να επιστρέψει στο καταστατικό του, το οποίο ορίζει ρητά πως η λειτουργία βασίζεται στη δημοκρατία, τη συλλογικότητα, την ισότητα και την αλληλεγγύη, μακριά από «αναπαλαιωμένους εγωισμούς».
Το ηθικό τραύμα των περιφερόμενων εδρών και η απάντηση στην αποστασία
Η ηθική διάσταση της πολιτικής βρέθηκε στο επίκεντρο της αυστηρής κριτικής της, με την οργή να ξεχειλίζει για τους βουλευτές που ανεξαρτητοποιήθηκαν διατηρώντας την έδρα τους. Η εικόνα των «περιφερόμενων κοινοβουλευτικών εδρών», των παραιτήσεων και της άρνησης επιστροφής της λαϊκής εντολής στο κόμμα χαρακτηρίστηκε ως «εικόνα τραυματική για την Αριστερά, το Κοινοβούλιο και την ίδια τη Δημοκρατία». Σε μια σκληρή αποτίμηση των συνεπειών, η Ρένα Δούρου εξήγησε πως αυτές οι συμπεριφορές πλήττουν ευθέως τη λαϊκή βούληση, ενισχύουν την αντιπολιτική και τελικά ρίχνουν νερό στον μύλο της ακροδεξιάς, δίνοντας το απόλυτο άλλοθι στο ισοπεδωτικό κυβερνητικό αφήγημα πως «όλοι ίδιοι είναι».
Όπως επεσήμανε, όταν τα ίδια τα στελέχη του ΣΥΡΙΖΑ διασύρουν τις αξίες της συντροφικότητας, τότε «κάνουν πάρτι» επαγγελματίες της εξουσίας, όπως ο Άδωνις Γεωργιάδης και ο Μάκης Βορίδης. Η έδρα, υπογράμμισε εμφατικά, δεν αποτελεί «προίκα» κανενός για να την περιφέρει δεξιά και αριστερά, αλλά δόθηκε από τον λαό στην παράταξη. Κανείς δεν είναι τόσο ικανός από μόνος του ώστε να περνά την πόρτα της Ολομέλειας θεωρώντας την έδρα προσωπικό του κτήμα.
Ιδεολογική ανασύνταξη: Ταξικό πρόσημο και προοδευτικό μέτωπο απέναντι στη Νέα Δημοκρατία
Σε επίπεδο στρατηγικής, η ομιλία ξεκαθάρισε, χωρίς περιστροφές, το ιδεολογικό στίγμα του φορέα. Η Ρένα Δούρου απέρριψε κατηγορηματικά την ιδέα μιας άμορφης πολιτικής σούπας, ενός ιδεολογικού «μπλέντερ» όπου η ριζοσπαστική Αριστερά, η οικολογία και η κεντροαριστερά απλώς αναμειγνύονται αποβάλλοντας την ταυτότητά τους. «Εκπροσωπούμε την καθαρή, ανόθευτη Αριστερά του δημοκρατικού σοσιαλισμού», δήλωσε ρητά, υπενθυμίζοντας πως η παγκόσμια αντίθεση μεταξύ Δεξιάς και Αριστεράς παραμένει ενεργή, ισχυρή και καθοριστική παντού, από την Ευρώπη έως την Αμερική.
Για την επόμενη εκλογική μάχη, το εγκεκριμένο σχέδιο προβλέπει συμμετοχή είτε μέσω ενός μεγάλου, ενωτικού ψηφοδελτίου των προοδευτικών δυνάμεων -εφόσον υπάρξουν οι πολιτικές προϋποθέσεις- είτε αυτόνομα. Ξεκαθάρισε πως ο ΣΥΡΙΖΑ θα επιδιώξει τη συμπόρευση και τον μετεκλογικό διάλογο με κόμματα όπως το ΠΑΣΟΚ, το ΚΚΕ και την Πλεύση Ελευθερίας, με κοινό μέτωπο απέναντι στη Νέα Δημοκρατία, διατηρώντας ωστόσο τη δική του δυναμική φωνή. Δεν πρόκειται, τόνισε αιχμηρά, να λειτουργήσουν ως άλλο ΚΚΕ που «περιμένει τη Δευτέρα Παρουσία» (όπως συχνά καταλογίζεται στον Περισσό) για να αναλάβει κυβερνητικές ευθύνες, ούτε θα επιτρέψουν σε κάποιους -κινούμενους από μικρομεγαλισμούς- να τορπιλίσουν την προοπτική μιας προοδευτικής κυβερνητικής πλειοψηφίας. Η επαναφορά του «ταξικού προσήμου» απέναντι στην ακρίβεια, τη σήψη και τη διαφθορά είναι η μόνη βιώσιμη οδός.
Ο στρατηγικός ρόλος του Νίκου Παππά και ο οδικός χάρτης των εκλογών
Πίσω από τη ρητορική ευγλωττία της παρέμβασης, το οργανωτικό υπόβαθρο της νέας πορείας φέρει την έντονη υπογραφή του Νίκου Παππά. Όπως φάνηκε από τις αναφορές της προέδρου της Κ.Ο., ο κ. Παππάς λειτούργησε ως κεντρικός πυλώνας της πολιτικής απόφασης που ενέκρινε η Κεντρική Επιτροπή, συνοψίζοντας τα ψευτοδιλήμματα και συσπειρώνοντας τον κομματικό μηχανισμό.
Ο οδικός χάρτης της επόμενης ημέρας απαιτεί συντεταγμένη και απολύτως συλλογική δράση. Το κόμμα οφείλει να βγει άμεσα στην κοινωνία, παρουσιάζοντας το επεξεργασμένο, κοστολογημένο του πρόγραμμα, το οποίο τον τελευταίο καιρό είχε θαφτεί κάτω από το βάρος της εσωστρέφειας. Ο ρόλος του Παππά στην ενοποίηση των διαφορετικών τάσεων και στη διασφάλιση της θεσμικής ομαλότητας εντός των οργάνων κρίνεται εξαιρετικά κρίσιμος, προκειμένου να αποτραπούν νέες φυγόκεντρες δυνάμεις και να θωρακιστεί ο εκλογικός μηχανισμός ενόψει των μελλοντικών αναμετρήσεων.
Ανάλυση της ομιλίας: τα στρατηγικά μηνύματα και ο συμβολισμός της Ρένας Δούρου
Εμβαθύνοντας στην πολιτική ρητορική, τη δομή και το ειδικό βάρος της ομιλίας, διαπιστώνει κανείς ότι η Ρένα Δούρου δεν εκφώνησε απλώς έναν βαρετό απολογισμό, αλλά ένα αυθεντικό μανιφέστο πολιτικής ανασυγκρότησης, δομημένο πάνω σε τέσσερις στρατηγικούς άξονες:
-
Το προφίλ της ενοποιητικής δύναμης: Για να πείσει ότι η ενότητα των προοδευτικών δυνάμεων δεν είναι ουτοπία, η Δούρου άντλησε ανεκτίμητο πολιτικό κεφάλαιο από την εμπειρία της στην Περιφέρεια Αττικής. Υπενθύμισε εμφατικά ότι, ακόμη και μετά τον βαθύ, τραυματικό διχασμό του 2015, η ίδια κατάφερε να διοικήσει τη μεγαλύτερη περιφέρεια της χώρας διατηρώντας αρραγή μια εξαιρετικά ετερόκλητη παράταξη, που περιελάμβανε ανθρώπους της ΛΑΕ, του ΜέΡΑ25, των ΑΝΕΛ και πολλούς ανένταχτους. Το μήνυμα είναι σαφές: η συνθετική ικανότητα υπάρχει αποδεδειγμένα, αρκεί να καλλιεργηθεί η πολιτική βούληση.
-
Η λαϊκή γλώσσα και το συναισθηματικό δέσιμο: Η ειλικρινής χρήση φράσεων, όπως το ρητό της γιαγιάς της «γκώσαμε πια», δεν αποτελεί επικοινωνιακό τέχνασμα, αλλά μια βαθιά μελετημένη τεχνική ψυχολογικής ταύτισης με τη βάση του κόμματος. Η οργανωμένη βάση του ΣΥΡΙΖΑ είναι βαθιά εξουθενωμένη, απογοητευμένη και δικαιολογημένα οργισμένη. Μιλώντας με απλούς, άμεσους και λαϊκούς όρους, η Δούρου επιχείρησε να σπάσει το ξύλινο, αποστειρωμένο πολιτικό περιτύλιγμα, αποδεικνύοντας ότι η ηγεσία νιώθει τον σφυγμό της κοινωνικής απόγνωσης.
-
Η επιστροφή στους ιστορικούς συμβολισμούς του παρελθόντος: Οι ρητές αναφορές σε μυθικές μορφές της ελληνικής Αριστεράς -όπως ο Ηλίας Ηλιού, ο Μανώλης Γλέζος, ο Τάκης Μπενάς και ο Φώτης Κουβέλης- εξυπηρετούν έναν διττό, καθοριστικό σκοπό. Αφενός, επανασυνδέουν βίαια το ιδεολογικά ασπόνδυλο, τελευταία, κόμμα με τις βαριές, ιστορικές του ρίζες (τις οποίες η απερχόμενη ηγεσία φάνηκε να αντιμετωπίζει με αμηχανία). Αφετέρου, δημιουργούν μια καταθλιπτική ηθική αντίθεση ανάμεσα στο τεράστιο πολιτικό ανάστημα εκείνων των προσωπικοτήτων και στη σύγχρονη μικροπολιτική συμπεριφορά των στελεχών που κατακρατούν ανήθικα τις κοινοβουλευτικές τους έδρες.
-
Ο καταλύτης της επόμενης πολιτικής μέρας: Ο ευφυής παραλληλισμός του ρόλου του ΣΥΡΙΖΑ με έναν «χημικό καταλύτη» αποτελεί την ίσως πιο ρεαλιστική και ειλικρινή αποτίμηση της τρέχουσας εκλογικής του δυναμικής. Η πρόεδρος της Κ.Ο. αποδέχεται εμμέσως, μακριά από επικίνδυνους βολονταρισμούς, ότι το κόμμα ενδέχεται να μην ανακτήσει στο άμεσο μέλλον τα θηριώδη κυβερνητικά ποσοστά της περιόδου 2015-2019. Παρά ταύτα, υποστηρίζει σθεναρά πως ακόμη και ένα μικρότερο σε μέγεθος, αλλά ιδεολογικά γρανιτένιο και συνεκτικό κόμμα, είναι απολύτως απαραίτητο (ως καταλύτης) για να πυροδοτήσει την ευρύτερη αντίδραση και τη συνεργασία που απαιτείται προκειμένου να γκρεμιστεί η κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας.
Η επόμενη ημέρα για την Κεντρική Επιτροπή και την προοδευτική παράταξη
Η ολοκλήρωση των εργασιών της Κεντρικής Επιτροπής αφήνει τον ΣΥΡΙΖΑ – Προοδευτική Συμμαχία απέναντι σε ένα ανυπέρβλητο βουνό θεσμικών και οργανωτικών προκλήσεων. Το γεγονός ότι η νέα ηγεσία της Κοινοβουλευτικής Ομάδας εξέπεμψε ένα τόσο σαφές, ενοποιητικό, δομημένο και ξεκάθαρα ταξικά προσανατολισμένο μήνυμα είναι ιδιαιτέρως ενθαρρυντικό, όμως δεν αρκεί από μόνο του για να ανατρέψει το βαρύ κλίμα στην κοινωνία.
Η πραγματική, ζωτική μάχη της αξιοπιστίας θα δοθεί τις αμέσως επόμενες εβδομάδες στα έδρανα της Βουλής απέναντι στους κυβερνητικούς υπουργούς, αλλά και στους δρόμους των κοινωνικών διεκδικήσεων. Εάν το συλλογικό σχήμα διακυβέρνησης, στο οποίο αναφέρθηκε επανειλημμένα η Ρένα Δούρου, καταφέρει επιτέλους να λειτουργήσει χωρίς τοξικούς ανταγωνισμούς, εσωτερικά «μαχαιρώματα» και προσωπικές μικροφιλοδοξίες (χωρίς «πρώτους και δεύτερους»), ο ΣΥΡΙΖΑ ίσως βρει τον τρόπο να πείσει τους χιλιάδες δυσαρεστημένους και «παγωμένους» ψηφοφόρους του να επιστρέψουν στην κάλπη. Η στρατηγική επιλογή της απόλυτης διαφάνειας, της ιδεολογικής καθαρότητας, της συλλογικότητας και του ανελέητου πολιτικού «ροκ» απέναντι στο σύστημα εξουσίας της συντηρητικής παράταξης, αποτελεί το τελευταίο, αλλά πιο δυνατό, χαρτί της Κουμουνδούρου. Σε διαφορετική περίπτωση, όπως τόλμησε να παραδεχτεί και η ίδια η πρόεδρος της Κ.Ο., η κρίσιμη αυτή καμπή θα καταγραφεί στις σελίδες της πολιτικής ιστορίας ως το οριστικό και αμετάκλητο σημείο μη επιστροφής.
