Τα Γλυπτά του Παρθενώνα βρίσκονται στο επίκεντρο μιας πολιτιστικής και πολιτικής συζήτησης εδώ και δεκαετίες. Τα αρχαία γλυπτά, που κάποτε κοσμούσαν τον Παρθενώνα στην Αθήνα, εκτίθενται στο Βρετανικό Μουσείο από τις αρχές του 19ου αιώνα. Καθώς η Ελλάδα συνεχίζει να πιέζει για την επιστροφή τους, η συζήτηση γύρω από την πολιτιστική κληρονομιά, την αποικιοκρατική ιστορία και τη διεθνή συνεργασία παραμένει πιο επίκαιρη από ποτέ. Από την περίοδο της αείμνηστης Μελίνας Μερκούρη, ποτέ τα Μάρμαρα δεν ήταν τόσο κοντά σε μια – έστω και προσωρινή, με μορφή δανεισμού – επιστροφή στο Αττικό φως.
Οι προσπάθειες της κυβέρνησης Μητσοτάκη αλλά και παγκόσμια τάση για επιστροφή των έργων τέχνης στον τόπο καταγωγής του αποτελούν ευκαιρία για την Ελλάδα να πραγματοποιήσει μια μεγάλη πολιτιστική νίκη, σύμβολο για όλο τον κόσμο.
Οι μισοί Βρετανοί είναι υπέρ της επιστροφής των Μαρμάρων
Το κλίμα έχει αλλάξει υπέρ της Ελλάδας, καθώς άνθρωποι και οργανισμοί στην Μεγάλη Βρετανία και στον υπόλοιπο κόσμο θεωρούν δίκαιο το αίτημα να επανενωθούν τα Μάρμαρα στην γεννέτειρα τους, και συγκεκριμένα σε ένα μουσείο στολίδι, αυτό της Ακρόπολης.
Μια πρόσφατη δημοσκόπηση που διεξήχθη από την εταιρεία YouGov αποκάλυψε ότι το 53% των Βρετανών υποστηρίζει την επιστροφή των Γλυπτών του Παρθενώνα στην Ελλάδα.
- Υποστήριξη Επιστροφής: 53% για την επιστροφή
- Αντίθεση: 24% κατά της επιστροφής
- Χωρίς Άποψη: 23%
Η δημοσκόπηση πραγματοποιήθηκε σε δείγμα 4.280 ενήλικων ατόμων από ολόκληρη τη Βρετανία και του αποτελέσματα δημοσιεύθηκαν στις 2 Δεκεμβρίου 2024.
Η δημοσκόπηση δημοσιεύθηκε ενώ ο Έλληνας Πρωθυπουργός, Κυριάκος Μητσοτάκης, βρισκόταν σε επίσκεψη στο Λονδίνο, προγραμματισμένη με γεωπολιτικό και οικονομικό ενδιαφέρον. Αυτά τα ευρήματα αναδεικνύουν την αυξανόμενη υποστήριξη του κόσμου για την επιστροφή των Γλυπτών του Παρθενώνα στην πατρίδα τους, ενόψει της συνεχιζόμενης πολιτιστικής και ιστορικής τους σημασίας.
Οι ελληνικές προσπάθειες και η Μελίνα Μερκούρη
Οι προσπάθειες της Ελλάδας για την επιστροφή των γλυπτών του Παρθενώνα στη χώρα τους ξεκίνησαν το 1836. Από το 1983, με την πρωτοβουλία της υπουργού Πολιτισμού Μελίνας Μερκούρη, οι προσπάθειες εντάθηκαν.
Η Ελλάδα υποστηρίζεται ενεργά από μια διεθνή επιτροπή και η UNESCO έχει δηλώσει ότι η επιστροφή των γλυπτών είναι απαραίτητη για τη διατήρηση της ακεραιότητας των παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς μνημείων. Το 2021, η UNESCO αναγνώρισε το ζήτημα ως «διακυβερνητικό».
Το Βρετανικό Μουσείο, με ανακοινώσεις το 2007 και το 2009, δήλωσε ότι δεν προτίθεται να παραχωρήσει τα γλυπτά, αλλά είναι διατεθειμένο να τα δανείσει υπό προϋποθέσεις, τις οποίες η ελληνική κυβέρνηση απέρριψε. Το 2014, η UNESCO πρότεινε διαμεσολάβηση, η οποία απορρίφθηκε από το Ηνωμένο Βασίλειο.
Γλυπτά του Παρθενώνα βρίσκονται και σε άλλες χώρες, όπως η Γερμανία, η Γαλλία (Λούβρο), η Αυστρία και η Δανία, οι οποίες αρνούνται να τα επιστρέψουν.
Η Μελίνα Μερκούρη, το 1986, πραγματοποίησε μια συγκλονιστική ομιλία στην Οξφόρδη, τονίζοντας ότι τα γλυπτά είναι «Γλυπτά του Παρθενώνα» και όχι «Ελγίνεια Μάρμαρα». Η ομιλία της συνδύαζε πάθος, ιστορικές αναφορές και ηθικά επιχειρήματα, προκαλώντας έντονη συγκίνηση. Ανάμεσα στο κοινό ήταν και ο Μπόρις Τζόνσον, που τότε ήταν φοιτητής.Η προσπάθεια της Ελλάδας συνεχίζεται, με στόχο την επιστροφή αυτών των πολιτιστικών θησαυρών στην πατρίδα τους.
Η Ιστορία των Μαρμάρων
Τα Μάρμαρα του Παρθενώνα δημιουργήθηκαν τον 5ο αιώνα π.Χ., ως μέρος της διακόσμησης του κεντρικού ναού. Ο ναός αυτός, αφιερωμένος στη θεά Αθηνά, συμβόλιζε τη δόξα της πόλης. Ωστόσο, ο Παρθενώνας υπέστη αιώνες μετατροπών και καταστροφών, όπως τη μετατροπή του σε εκκλησία, τζαμί, φρούριο και, τελικά, σε πυριτιδαποθήκη που εξερράγη.
Στις αρχές του 19ου αιώνα και της τουρκοκρατίας, ο Λόρδος Έλγιν, πρεσβευτής της Μεγάλης Βρετανίας στην Οθωμανική Αυτοκρατορία, έλαβε «άδεια» από τις οθωμανικές αρχές να αφαιρέσει σημαντικό μέρος των γλυπτών του Παρθενώνα και να τα μεταφέρει με καράβια στο Ηνωμένο Βασίλειο. Οι πράξεις του προκάλεσαν αντιδράσεις ακόμη και στη δική του εποχή. Το 1816, η βρετανική κυβέρνηση αγόρασε τα Μάρμαρα από τον Έλγιν, και έκτοτε εκτίθενται στο Βρετανικό Μουσείο.
Το Επιχείρημα της Ελλάδας για Επαναπατρισμό
Η Ελλάδα υποστηρίζει εδώ και πολλά χρόνια ότι τα Μάρμαρα του Παρθενώνα πρέπει να επιστρέψουν στη γενέτειρά τους. Ο βασικός πυλώνας του επιχειρήματος αυτού είναι ότι τα Μάρμαρα αποτελούν αναπόσπαστο μέρος της ελληνικής πολιτιστικής κληρονομιάς, δημιουργημένα ως μέρος ενός ενιαίου αρχιτεκτονικού αριστουργήματος. Χωρίς αυτά, ο Παρθενώνας παραμένει ελλιπής.
Επιπλέον, η Ελλάδα υποστηρίζει ότι η απόσπαση των Μαρμάρων έγινε υπό αμφίβολες συνθήκες. Το «φιρμάνι» (έγγραφο αδείας) που έλαβε ο Έλγιν από την Οθωμανική Αυτοκρατορία ήταν – τουλάχιστον – ασαφές και δεν εξουσιοδοτούσε ρητά την αφαίρεση των γλυπτών. Υπό αυτό το πρίσμα, η απομάκρυνσή τους θα μπορούσε να θεωρηθεί ως πράξη πολιτιστικής κλοπής κατά την περίοδο ξένης κατοχής.
Η ελληνική κυβέρνηση έχει επίσης αντιμετωπίσει πρακτικές ανησυχίες για τη φιλοξενία των Μαρμάρων. Το Μουσείο της Ακρόπολης στην Αθήνα, το οποίο άνοιξε το 2009, σχεδιάστηκε ειδικά για να φιλοξενήσει τα Μάρμαρα του Παρθενώνα, προσφέροντας υπερσύγχρονες εγκαταστάσεις και διασφαλίζοντας τη διατήρησή τους σε ένα περιβάλλον που αντανακλά την πολιτιστική και ιστορική τους σημασία.
Η Άποψη του Βρετανικού Μουσείου
Το Βρετανικό Μουσείο, από την άλλη, υποστηρίζει ότι τα Μάρμαρα του Παρθενώνα διατηρούνται και εκτιμώνται καλύτερα ως μέρος μιας παγκόσμιας συλλογής. Υποστηρίζει ότι τα μάρμαρα έχουν γίνει προσβάσιμα σε εκατομμύρια επισκέπτες από όλο τον κόσμο, προάγοντας τη διαπολιτισμική κατανόηση.
Το μουσείο, επίσης, τονίζει ότι η απόκτηση των Μαρμάρων από τον Έλγιν ήταν νόμιμη για τα δεδομένα της εποχής, υπογραμμίζοντας τη σημασία τους στη γενικότερη αφήγηση της τέχνης και της ιστορίας. Οι υποστηρικτές αυτής της θέσης φοβούνται ότι η επιστροφή των Μαρμάρων μπορεί να δημιουργήσει προηγούμενο, οδηγώντας στη διάλυση άλλων συλλογών μουσείων παγκοσμίως, καθώς διάφορες χώρες ενδέχεται να διεκδικήσουν την επιστροφή αμέτρητων αντικειμένων.
Κρίσιμη συνάντηση Μητσοτάκη Στάρμερ
Στην Ντάουνινγκ Στριτ βρέθηκε ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης χθες Τρίτη 3 Δεκεμβρίου, όπου τον υποδέχθηκε ο Βρετανός ομόλογός του Κιρ Στάρμερ.
Σύμφωνα με πληροφορίες συζητήθηκε το θέμα των Γλυπτών του Παρθενώνα, με την ελληνική πλευρά να εκφράζει την ικανοποίησή της, καθώς ο Κιρ Στάρμερ δήλωσε πως δε θα σταθεί εμπόδιο σε πιθανή συμφωνία Αθήνας και Βρετανικού Μουσείου.
Άλλωστε, αυτό που επισημαίνουν κυβερνητικά στελέχη είναι ότι αποτελεί ένα πάγιο και διαρκές αίτημα, το οποίο συζητείται με το Βρετανικό Μουσείο.
Σταματούδη στο BBC: «Κοντά» Ελλάδα και Βρετανία για την επιστροφή των Γλυπτών
Μια συμφωνία που θα μπορούσε να δει τα Γλυπτά του Παρθενώνα να επιστρέφονται στην Ελλάδα είναι «κοντά», δήλωσε στο BBC πρώην σύμβουλος της κυβέρνησης της χώρας.
Η καθηγήτρια Ειρήνη Σταματούδη είπε ότι «φαίνεται ότι οι διαπραγματεύσεις έχουν προχωρήσει» για τη μετεγκατάσταση των αρχαιοτήτων που ελήφθησαν από την Αθήνα πριν από περισσότερα από 200 χρόνια και εκτίθενται στο Βρετανικό Μουσείο.
Μενδώνη για Γλυπτά Παρθενώνα: «Θα επανέλθουν στο αττικό φως»
Σε εξέλιξη βρίσκονται συζητήσεις και διαβουλεύσεις με το βρετανικό Μουσείο για την επιστροφή των Γλυπτών του Παρθενώνα, όπως επιβεβαίωσε και η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη, εκφράζοντας την αισιοδοξία της για θετικές εξελίξεις.
«Γίνονται συζητήσεις, υπάρχουν διαβουλεύσεις με το βρετανικό μουσείο, κάνουμε έναν ανοιχτό διάλογο με όλη την επιστημονική κοινότητα. Υπάρχει ένα κλίμα το οποίο είναι θετικό για όλες τις περιπτώσεις επαναπατρισμού πολιτιστικών αγαθών στις χώρες προέλευσης τους», τόνισε μιλώντας στην ΕΡΤ.
Η κ. Μενδώνη πρόσθεσε ότι «υπάρχει πλέον ένα διεθνές κλίμα το οποίο ευνοεί την επιστροφή πολιτιστικών αγαθών τα οποία εκλάπησαν, εξήχθησαν βιαίως από το έδαφος μίας χώρας στην τόπο της γέννησης τους. Αυτό είναι ένα ηθικό θέμα το οποίο διατρέχει τις πολιτικές των μεγάλων μουσείων και γενικά την πολιτιστική πολιτική διεθνώς».
«Υπάρχει μία συνεχής ένταση στο θέμα της επανένωσης των Γλυπτών του Παρθενώνα. Είναι ένα πάγιο αίτημά μας. Η κυβέρνηση ολόκληρη εργάζεται για αυτό, υπό την καθοδήγηση του πρωθυπουργού», πρόσθεσε.
Η κα Μενδώνη σημείωσε ότι στο θέμα των Γλυπτών χρειάζεται χρόνος και επεσήμανε ότι είναι σημαντικό να βρεθούν αυτά τα σημεία τα οποία μπορούν να συμφωνήσουν τα δύο μέρη χωρίς να θίξουν τις κόκκινες γραμμές τους.
Η υπουργός εξέφρασε την αισιοδοξία της για την έκβαση της υπόθεσης τονίζοντας: «Ξεκινώντας από τον Κυριάκο Μητσοτάκη μέχρι όλους μας, όσοι εμπλεκόμεθα σε αυτό το θέμα, δεν θα εργαζόμαστε με αυτή την αφοσίωση, το σύστημα, τη μεθοδικότητα εάν πραγματικά δεν πιστεύαμε ότι τα Γλυπτά θα επανέλθουν στο αττικό φως».
