Η 5η Ιουνίου, καθιερωμένη διεθνώς ως Παγκόσμια Ημέρα Περιβάλλοντος, δεν αποτελεί πλέον μια εθιμοτυπική ημερομηνία στο ημερολόγιο των διεθνών οργανισμών, αλλά μια αυστηρή, διαρκή υπενθύμιση των ορίων του πλανήτη. Ειδικά για την Ελλάδα, η οποία βρίσκεται γεωγραφικά σε ένα από τα πιο ευάλωτα σημεία του πλανήτη, ο χρόνος για την αναστροφή των καταστροφικών συνεπειών της κλιματικής αλλαγής δείχνει να εξαντλείται. Οι παρατεταμένοι καύσωνες, η εντεινόμενη λειψυδρία, οι καταστροφικές πυρκαγιές και οι σαρωτικές πλημμύρες δεν αποτελούν δυστοπικά σενάρια επιστημονικής φαντασίας, αλλά τη σκληρή, εμπειρική πραγματικότητα που βιώνει η χώρα τα τελευταία χρόνια.
Μέσα σε αυτό το ασφυκτικό περιβάλλον, η συζήτηση γύρω από την οικολογία δεν μπορεί να παραμένει σε ένα θεωρητικό ή ρομαντικό επίπεδο. Η πράσινη μετάβαση αναδεικνύεται στην απόλυτη προϋπόθεση για την εθνική, οικονομική και κοινωνική επιβίωση της χώρας, απαιτώντας έναν ριζικό, συνολικό μετασχηματισμό του παραγωγικού μοντέλου και των θεσμικών δομών.
Η Μεσόγειος ως επίκεντρο της κλιματικής απορρύθμισης
Για να αντιληφθεί κανείς την κρισιμότητα της κατάστασης, αρκεί να ανατρέξει στα επίσημα δεδομένα. Σύμφωνα με τις εκθέσεις της Διακυβερνητικής Επιτροπής για την Αλλαγή του Κλίματος (IPCC) του ΟΗΕ, η λεκάνη της Μεσογείου θερμαίνεται κατά 20% ταχύτερα από τον παγκόσμιο μέσο όρο. Παράλληλα, μελέτες της Τράπεζας της Ελλάδος (ΕΜΕΚΑ) έχουν προειδοποιήσει εδώ και χρόνια πως το σωρευτικό κόστος της κλιματικής αλλαγής για την ελληνική οικονομία, εφόσον δεν ληφθούν μέτρα προσαρμογής, ενδέχεται να ξεπεράσει τα 700 δισεκατομμύρια ευρώ έως το 2100.
Η απώλεια φυσικού κεφαλαίου, η διάβρωση των ακτών, η απειλή για τον τουρισμό και η μείωση της αγροτικής παραγωγής συνθέτουν ένα εκρηκτικό μείγμα. Η προστασία του περιβάλλοντος ταυτίζεται πλέον άρρηκτα με την προστασία της ίδιας της οικονομίας.
Ο ρόλος του ΚΟΣΜΟΣ και η ευρωπαϊκή πολιτική οικολογία
Απέναντι σε αυτές τις πρωτοφανείς προκλήσεις, το εγχώριο πολιτικό σύστημα συχνά εμφανίζεται απρόθυμο ή ανέτοιμο να ενσωματώσει την κλιματική διάσταση στον πυρήνα του σχεδιασμού του, αντιμετωπίζοντας το περιβάλλον ως ένα δευτερεύον ζήτημα. Σε αυτό ακριβώς το θεσμικό και πολιτικό κενό έρχεται να παρέμβει το κόμμα ΚΟΣΜΟΣ.
Εκπροσωπώντας την ευρύτερη ευρωπαϊκή οικογένεια των Πρασίνων, το ΚΟΣΜΟΣ λειτουργεί ως ένας κρίσιμος πολιτικός καταλύτης. Επιχειρεί να μετατοπίσει τον άξονα της δημόσιας συζήτησης, εισάγοντας έννοιες και πολιτικές που εφαρμόζονται ήδη σε προηγμένες ευρωπαϊκές χώρες. Η στρατηγική του κόμματος αφήνει στο περιθώριο τον παραδοσιακό πολιτικό λαϊκισμό, προτάσσοντας ένα επιστημονικά τεκμηριωμένο αφήγημα που ευθυγραμμίζεται πλήρως με την ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία (European Green Deal).
Ενεργειακή δημοκρατία απέναντι στα ολιγοπώλια
Ένας από τους κεντρικότερους πυλώνες της πολιτικής πλατφόρμας του ΚΟΣΜΟΣ είναι η «ενεργειακή δημοκρατία». Η συνεχιζόμενη ενεργειακή κρίση απέδειξε με τον πιο επώδυνο τρόπο τις παθογένειες ενός υπερσυγκεντρωτικού μοντέλου, όπου η παραγωγή και η τιμολόγηση της ενέργειας ελέγχονται από ελάχιστους ισχυρούς παίκτες.
Το ΚΟΣΜΟΣ προτείνει μια δομική αλλαγή: την αποκέντρωση της παραγωγής. Μέσα από την ενίσχυση των Ενεργειακών Κοινοτήτων, δίνεται η δυνατότητα σε πολίτες, αγρότες, μικρομεσαίες επιχειρήσεις και Δήμους να μετατραπούν από παθητικούς καταναλωτές σε παραγωγούς ενέργειας (prosumers). Μια τέτοια εξέλιξη όχι μόνο εγγυάται την ταχύτερη διείσδυση των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας (ΑΠΕ) με σεβασμό στη φέρουσα ικανότητα κάθε περιοχής, αλλά κυρίως διασφαλίζει τη δραστική και μόνιμη μείωση του κόστους ζωής για τα νοικοκυριά, καταπολεμώντας στη ρίζα της την ενεργειακή φτώχεια.
Κλιματική δικαιοσύνη και η θωράκιση της κοινωνίας
Η μετάβαση σε μια κλιματικά ουδέτερη οικονομία αποτελεί μονόδρομο, ωστόσο η υλοποίησή της κρύβει κινδύνους διεύρυνσης των ανισοτήτων. Είναι απολύτως σαφές, και το ΚΟΣΜΟΣ το αναδεικνύει με έμφαση, πως η πράσινη μετάβαση είτε θα είναι κοινωνικά δίκαιη, είτε δεν θα υπάρξει καθόλου.
Η έννοια της «κλιματικής δικαιοσύνης» βρίσκεται στο επίκεντρο αυτής της οπτικής. Το κόστος της απεξάρτησης από τα ορυκτά καύσιμα και της προσαρμογής στις νέες συνθήκες δεν επιτρέπεται να μετακυλιστεί στις πλάτες των πιο αδύναμων κοινωνικών στρωμάτων. Αντιθέτως, η πολιτεία οφείλει να χρησιμοποιήσει τους διαθέσιμους ευρωπαϊκούς πόρους (όπως το Ταμείο Δίκαιης Μετάβασης και το Ταμείο Ανάκαμψης) για να δημιουργήσει ένα ισχυρό δίχτυ κοινωνικής προστασίας, να προωθήσει εκτεταμένα προγράμματα ενεργειακής αναβάθμισης κατοικιών και να δημιουργήσει χιλιάδες νέες, ποιοτικές και καλά αμειβόμενες «πράσινες» θέσεις εργασίας.
Τα δημόσια αγαθά ως διαγενεακό χρέος
Παράλληλα, η πολιτική οικολογία επαναπροσδιορίζει τη σχέση του κράτους με τα κοινά αγαθά. Σε μια περίοδο όπου οι πιέσεις για άναρχη εμπορευματοποίηση του φυσικού πλούτου αυξάνονται, το ΚΟΣΜΟΣ προτάσσει τη διαγενεακή δικαιοσύνη. Η προστασία των υδάτινων πόρων από την ιδιωτικοποίηση, η υπεράσπιση του ελεύθερου αιγιαλού, η διαφύλαξη των δασικών οικοσυστημάτων και η ανάσχεση της απώλειας της βιοποικιλότητας δεν είναι απλώς περιβαλλοντικές διεκδικήσεις. Αποτελούν βαθιά δημοκρατικά αιτήματα.
Ο φυσικός πλούτος της Ελλάδας αποτελεί το σημαντικότερο συγκριτικό της πλεονέκτημα και, όπως τονίζουν οι εκφραστές της πράσινης πολιτικής, ένα κεφάλαιο το οποίο η σημερινή γενιά έχει δανειστεί από τις επόμενες. Η διαχείρισή του απαιτεί μακρόπνοο σχεδιασμό, αυστηρή εφαρμογή της περιβαλλοντικής νομοθεσίας και θεσμικά αντίβαρα απέναντι στην κερδοσκοπική υπερεκμετάλλευση.
Ένας σαφής οδικός χάρτης για την επόμενη ημέρα
Η φετινή Παγκόσμια Ημέρα Περιβάλλοντος οφείλει να σημάνει το τέλος των διαπιστώσεων και την αρχή της δράσης. Οι ευχολόγιες δηλώσεις πολιτικών αρχηγών μπροστά στις τηλεοπτικές κάμερες δεν επαρκούν πλέον για να κατευνάσουν τις ανησυχίες μιας κοινωνίας που βλέπει το περιβάλλον της να υποβαθμίζεται ραγδαία.
Η Ελλάδα έχει άμεση ανάγκη από πολιτική γενναιότητα και την ενσωμάτωση των αρχών της σύγχρονης πολιτικής οικολογίας στον πυρήνα κάθε νομοθετικής πρωτοβουλίας. Το όραμα που αναδεικνύει μέσα από την τεκμηριωμένη δράση του το ΚΟΣΜΟΣ, υποδεικνύει ότι η εναλλακτική λύση είναι εφικτή. Ένας σχεδιασμός που παντρεύει την αυστηρή προστασία του περιβάλλοντος με τη βιώσιμη οικονομική ανάπτυξη και την κοινωνική συνοχή, δεν αποτελεί απλώς μια ευρωπαϊκή επιταγή. Είναι ο μοναδικός ρεαλιστικός και ασφαλής δρόμος για να οικοδομηθεί μια Ελλάδα ανθεκτική, ευημερούσα και δίκαιη για όλους.
