*Του Μάκη Ντόβολου
Οι καταγγελίες στην εφαρμογή «MyCoast» έχουν αυξηθεί κατακόρυφα, αλλά οι έλεγχοι από τις αρμόδιες υπηρεσίες ή δεν γίνονται, ή όταν γίνονται καθυστερούν σημαντικά με αποτέλεσμα όσοι αυθαιρετούν και παρανομούν στις ελληνικές παραλίες να συνεχίζουν ανενόχλητοι την δραστηριότητα τους καθ΄ όλη τη διάρκεια του καλοκαιριού. Αυτό είναι το βασικό συμπέρασμα της έκθεσης του Ελεγκτικού Συνεδρίου με θέμα «Είναι αποτελεσματικοί οι μηχανισμοί επίβλεψης της παραχώρησης απλής χρήσης αιγιαλού και παραλίας;» που δόθηκε στη δημοσιότητα.
Στην έκθεση αποτυπώνονται τα αποτελέσματα του ελέγχου, που διεξήγαγε το Ελεγκτικό Συνέδριο, για να διαπιστωθεί αν λειτουργούν αποτελεσματικά οι μηχανισμοί ελέγχου που εφαρμόζουν οι Κτηματικές Υπηρεσίες και οι Οργανισμοί Τοπικής Αυτοδιοίκησης σχετικά με την τήρηση των υποχρεώσεων που αναλαμβάνουν ιδιώτες, κατόπιν χορήγησης άδειας απλής χρήσης αιγιαλού και παραλίας. Ο έλεγχος εκτάθηκε σε 19 δήμους και στις αντίστοιχες (14) Κτηματικές Υπηρεσίες, και αφορούσε τα έτη 2023 και 2024 (μέχρι 31 Οκτωβρίου 2024).
Αξιοσημείωτο είναι ότι ακόμη και το ίδιο το Ελεγκτικό Συνέδριο συνάντησε εμπόδια στον έλεγχο που διενήργησε, ιδίως σε περιοχές με αυξημένη τουριστική κίνηση που έχουν απασχολήσει την κοινή γνώμη τα τελευταία χρόνια. Ειδικότερα, η Κτηματική Υπηρεσία Κυκλάδων και η Κτηματική Υπηρεσία Χαλκιδικής δεν προσκόμισαν τα στοιχεία που τους ζητήθηκαν επικαλούμενες φόρτο εργασίας, ενώ η Κτηματική Υπηρεσία Δωδεκανήσων, όπως και ο δήμος Ρόδου, δεν απάντησαν ούτε και στα προκαταρκτικά ευρήματα του ελέγχου. Ομοίως καμία απάντηση δεν δόθηκε από την Κτηματική Υπηρεσία Έβρου και την Κτηματική Υπηρεσία Ροδόπης.
Τα πορίσματα του ελέγχου είναι τα ακόλουθα:
I.Δεν διενεργούνται τακτικοί έλεγχοι, ορθολογικά κατανεμημένοι εντός της θερινής περιόδου, βάσει αξιολόγησης κινδύνων ως προς τις παραλίες και τους παραχωρησιούχους. Οι έλεγχοι στοχεύουν αποκλειστικά στη διερεύνηση των καταγγελιών, ο αριθμός των οποίων αυξήθηκε κατακόρυφα λόγω της εφαρμογής «MyCoast». Συγκεκριμένα το 2024 υποβλήθηκαν συνολικά 41.737 καταγγελίες, με τις 6 στις 10 να αφορούν 10 μόνο περιοχές, με πρώτες στη σχετική λίστα την Χαλκιδική, την Ανατολική Αττική και τα Δωδεκάνησα. Επίσης το 70% των καταγγελιών αφορούσαν αυθαίρετη κατάληψη, δηλαδή κατάληψη χωρίς άδεια ή καθ΄ υπέρβαση του επιτρεπόμενου από τον νόμο ορίου.
ΙΙ. Οι Κτηματικές Υπηρεσίες δεν διαθέτουν επαρκές προσωπικό και σύγχρονα τεχνολογικά μέσα για την επίκαιρη διερεύνηση των καταγγελιών και τη διαπίστωση των παραβάσεων, γεγονός που περιορίζει και την αποτελεσματικότητα των ελέγχων. Από τα στοιχεία της Γενικής Γραμματείας Δημόσιας Περιουσίας προκύπτει ότι από το σύνολο των 41.737 καταγγελιών που υποβλήθηκαν, ολοκληρώθηκε ο έλεγχος σε 12.517 από αυτές. Σε 7.899 από αυτές δεν διαπιστώθηκε παράβαση, 2.319 απεστάλησαν σε άλλους (αρμόδιους για τον έλεγχο) φορείς ενώ σε 2.299 διαπιστώθηκε παράβαση και ελήφθησαν τα νόμιμα μέτρα.
Περαιτέρω, είναι σε εξέλιξη η ελεγκτική διαδικασία για 10.368 καταγγελίες ενώ 18.852 περιπτώσεις δεν ελέγχθηκαν. Δηλαδή πάνω από το 40% των καταγγελιών δεν ελέγχθηκαν, ενώ μόνο για το 1/3 των καταγγελιών που υποβλήθηκαν το 2024 μέσω της εφαρμογής «MyCoast» ολοκληρώθηκε ο έλεγχος. Επίσης από τη σύγκριση της ημερομηνίας υποβολής των καταγγελιών και της ημερομηνίας των αντίστοιχων εκθέσεων αυτοψίας προκύπτει ότι το διάστημα που μεσολαβεί κυμαίνεται έως και ένα μήνα. Σε ακραίες περιπτώσεις μπορεί να φτάσει και τους τρεις μήνες.
Επιπλέον, παρά τις εξαγγελίες του νόμου, δεν έγινε χρήση καινοτόμων τεχνολογιών για την ανίχνευση των παραβάσεων. Δεν χορηγήθηκε στις Κτηματικές Υπηρεσίες ο κατάλληλος υλικοτεχνικός εξοπλισμός (drones, εφαρμογές που χρησιμοποιούν δεδομένα μέσω δορυφόρων) που θα μπορούσε να συντομεύσει τον χρόνο εξέτασης των καταγγελιών και να συμβάλει στην εξοικονόμηση χρόνου και ανθρώπινου δυναμικού. Αυτό έχει ως συνέπεια οι υπάλληλοι της Κτηματικής Υπηρεσίας ή του δήμου να μεταβαίνουν στις παραλίες και να προβαίνουν σε μετρήσεις του χώρου χωρίς σύγχρονα εργαλεία μετρήσεων (παρά μόνον με μέτρα και κορδέλες) και καταμέτρηση ομπρελών και ξαπλωστρών.
Παρά τις προβλεπόμενες στην παράγραφο 2 του άρθρου 17 του ν. 5092/2024 ομάδες κοινού ελέγχου (από υπαλλήλους της Κτηματικής Υπηρεσίας, των οικείων δήμων, της Ανεξάρτητης Αρχής Δημοσίων Εσόδων, της Οικονομικής Αστυνομίας και του Υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών και από εισαγγελικούς λειτουργούς) δεν συγκροτήθηκαν λόγω μη έκδοσης της προβλεπόμενης υπουργικής απόφασης.
Επίσης, η ασυνεννοησία και η αδράνεια των δημοσίων υπηρεσιών οδηγεί σε διαιώνιση της παρανομίας. Συγκεκριμένα, κατά τον έλεγχο εντοπίστηκε περίπτωση που αν και η ΕΤ.Α.Δ. Α.Ε. είχε ενημερωθεί από τις 26.5.2024 για την υποβολή καταγγελίας που αφορούσε κατάληψη έκτασης χωρίς την ύπαρξη μίσθωσης σε θέση αρμοδιότητάς της, δεν διενήργησε σχετικό έλεγχο και μετά την πάροδο τριών μηνών, στις 22.08.2024, γνωστοποίησε την εν λόγω καταγγελία στην Κτηματική Υπηρεσία. Η εν λόγω καταγγελία τελικά δεν ελέγχθηκε ούτε από την Κτηματική Υπηρεσία.
IΙΙ. Η ελεγκτική δραστηριότητα των Οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης είναι περιορισμένη, ενώ δεν συνεργάζονται αποτελεσματικά με τις Κτηματικές Υπηρεσίες. Από τους 14 δήμους που ελέγχθηκαν μόνο 6 εξ αυτών είχαν διενεργήσει ελέγχους το 2023 (εκ των οποίων οι 4 είχαν διαθέσει μία μόνο ημέρα). Το 2024, ο αριθμός των δήμων που διενήργησαν ελέγχους στις παραλίες αυξήθηκε σε 9.
ΙV. Εντοπίστηκαν ελλείψεις και καθυστερήσεις στην επιβολή των προστίμων και των διοικητικών μέτρων. Ειδικότερα δεν επιβάλλονται τα διοικητικά μέτρα και τα πρόστιμα που προβλέπονται στον νόμο, με αποτέλεσμα αφενός να μην αποκαθίσταται ο κοινόχρηστος χώρος και η χρήση αυτού εντός των ορίων της παραχώρησης και αφετέρου να μην αποτρέπεται η χρήση χώρων χωρίς άδεια παραχώρησης ή καθ’ υπέρβαση αυτής.
Επίσης οι κυρώσεις συνήθως περιορίζονται στην επιβολή προστίμου αλλά και αυτά επιβάλλονταν με χρονική καθυστέρηση μηνών μετά το πέρας της τουριστικής περιόδου ή και στο επόμενο ή ακόμα και μεθεπόμενο έτος, επιτρέποντας κατ’ αυτό τον τρόπο, την οικονομική εκμετάλλευση των σχετικών κοινοχρήστων χώρων για μεγάλο χρονικό διάστημα χωρίς την τήρηση των νόμιμων προϋποθέσεων. Αυστηρότερα μέτρα, όπως σφράγιση της επιχείρησης ή διακοπή λειτουργίας, δεν επιβάλλονται και όταν επιβάλλονται δεν εκτελούνται. Κατά τον επιτόπιο έλεγχο του Ελεγκτικού Συνεδρίου τον Σεπτέμβριο του 2024, εντοπίστηκαν περιπτώσεις επιχειρήσεων που λειτουργούσαν κανονικά παρά την έκδοση διαταγών σφράγισης.
Σύμφωνα με το Ελεγκτικό Συνέδριο, το πόρισμα της αυτοψίας δεν συντάσσεται αμέσως παρά την αντίθετη πρόβλεψη του νόμου. Επίσης δεν διενεργούνται επανέλεγχοι σε επιχειρήσεις που έχουν υποπέσει σε παραβάσεις.
V.Το υπό κατάρτιση Μητρώο Συμβάσεων Παραχώρησης δεν είναι πλήρως ενημερωμένο με συμβάσεις, που συνάπτουν άλλοι, πλην των Κτηματικών Υπηρεσιών, φορείς, όπως οι Δήμοι και η Εταιρεία Ακινήτων Δημοσίου Α.Ε., καθώς και με τις αυτοψίες και τα αποτελέσματα των ελέγχων. Επίσης δεν είναι προσβάσιμο σε όλους τους φορείς, που εμπλέκονται στην ελεγκτική διαδικασία.
