Του Ηλία Κούκουτσα
Με συμπληρωμένα 70 χρόνια αδιάλειπτης προσφοράς στην εκπαίδευση και την εγχώρια επιστημονική κοινότητα, το Ίδρυμα Ευγενίδου συνεχίζει να αφουγκράζεται τις ανάγκες της κοινωνίας και να πρωτοστατεί στον επαναπροσδιορισμό της τεχνικής κατάρτισης στην Ελλάδα. Σε μια εποχή όπου η ψηφιοποίηση, η πράσινη μετάβαση και η Τεχνητή Νοημοσύνη αναδιαμορφώνουν ριζικά τον παγκόσμιο χάρτη της εργασίας, τα λεγόμενα blue collar επαγγέλματα αποκτούν μια νέα, δυναμική υπόσταση.
Μιλώντας αποκλειστικά στο businessvoice.gr, η Γενική Διευθύντρια Επαγγελματικής Εκπαίδευσης και Κατάρτισης & ΚΔΒΜ του Ιδρύματος Ευγενίδου, κα Μαρία Φιλιππή, αναλύει τη στρατηγική στροφή της αγοράς προς την εφαρμοσμένη γνώση, καταρρίπτει το στερεότυπο της τεχνικής εκπαίδευσης ως «δεύτερης επιλογής» και παρουσιάζει τις νέες πρωτοβουλίες του Ιδρύματος. Παράλληλα, περιγράφει το προφίλ του Έλληνα τεχνικού επαγγελματία του 2030, υπογραμμίζοντας ότι η ικανότητα να εξελισσόμαστε μαζί με την τεχνολογία αποτελεί το απόλυτο διαβατήριο για τη νέα ψηφιακή εποχή.
Businessvoice.gr: Τον τελευταίο καιρό βλέπουμε διεθνώς μια επαναξιολόγηση των blue collar επαγγελμάτων. Πώς ερμηνεύει το Ίδρυμα Ευγενίδου αυτή τη μεταστροφή;
Μαρία Φιλιππή: Το 2026 αποτελεί χρονιά ορόσημο για το Ίδρυμα Ευγενίδου — 70 χρόνια συνεχούς παρουσίας στη γνώση και την εκπαίδευση. Μέσα από αυτή τη διαχρονική πορεία, είμαστε σε θέση να αντιλαμβανόμαστε πλήρως τις αλλαγές που επιτάσσει κάθε φορά το κοινωνικό πλαίσιο. Με δεδομένο αυτό, θεωρώ ότι η μεταστροφή στην οποία αναφέρεστε αντανακλά μια βαθύτερη ανάγκη των σύγχρονων κοινωνιών να επαναπροσδιορίσουν και να επανατοποθετήσουν την έννοια της πρακτικής γνώσης και των τεχνικών δεξιοτήτων. Για αρκετά χρόνια, επικρατούσε η αντίληψη ότι η πρόοδος συνδέεται κυρίως με θεωρητικά ή διοικητικά επαγγέλματα.
Σήμερα όμως βλέπουμε ότι οι μεγάλες αλλαγές από την ενεργειακή μετάβαση μέχρι την αυτοματοποίηση και την τεχνητή νοημοσύνη απαιτούν ανθρώπους με ουσιαστική τεχνική κατάρτιση και δυνατότητα εφαρμογής της γνώσης στην πράξη. Για το Ίδρυμα Ευγενίδου αυτή η αντίληψη δεν είναι καινούργια. Από την ίδρυσή του, πριν από 70 χρόνια, ο Ευγένιος Ευγενίδης είχε πλήρη συναίσθηση ότι η τεχνική εκπαίδευση αποτελεί βασικό πυλώνα ανάπτυξης για τη χώρα και ουσιαστικό εργαλείο κοινωνικής κινητικότητας για τους νέους ανθρώπους. Σήμερα βλέπουμε ότι αυτή η ανάγκη επανέρχεται με ακόμη μεγαλύτερη ένταση, μέσα σε ένα περιβάλλον που αλλάζει συνεχώς και απαιτεί σύγχρονες δεξιότητες, προσαρμοστικότητα και διαρκή μάθηση.
BV: Για πολλά χρόνια η τεχνική εκπαίδευση στην Ελλάδα αντιμετωπιζόταν ως μια «δεύτερη επιλογή». Πιστεύετε ότι σήμερα αρχίζει να αλλάζει ουσιαστικά αυτή η αντίληψη;
Μ. Φιλιππή: Σταδιακά η αντίληψη αυτή αλλάζει — αν και έχουμε ακόμη δρόμο μπροστά μας. Για δεκαετίες στην Ελλάδα καλλιεργήθηκε η νοοτροπία ότι η επαγγελματική επιτυχία ταυτίζεται σχεδόν αποκλειστικά με ένα πανεπιστημιακό πτυχίο και μια εργασία γραφείου. Αυτό οδήγησε πολλές φορές στην υποτίμηση επαγγελμάτων που απαιτούν υψηλή τεχνική γνώση, εξειδίκευση και πραγματική δεξιοτεχνία. Κι όμως, το όραμα του Ευγένιου Ευγενίδη ήταν από την πρώτη στιγμή διαφορετικό και ιδιαίτερα μπροστά από την εποχή του. Πίστευε βαθιά ότι η τεχνική εκπαίδευση δεν είναι μια «δεύτερη επιλογή», αλλά βασικός μοχλός προόδου για την κοινωνία και τη χώρα.
Σε μια Ελλάδα που τότε προσπαθούσε να ανασυγκροτηθεί, επέλεξε να επενδύσει στρατηγικά στη ναυτική και τεχνική κατάρτιση, δίνοντας σε νέους ανθρώπους πρόσβαση σε ουσιαστική γνώση και επαγγελματική προοπτική. Σήμερα η ίδια η πραγματικότητα της αγοράς εργασίας έρχεται να επιβεβαιώσει αυτή τη σκέψη. Υπάρχουν τεχνικές ειδικότητες με σημαντικές προοπτικές, σταθερότητα και αυξανόμενη ζήτηση, ενώ ταυτόχρονα η τεχνολογία έχει αλλάξει πλήρως το περιεχόμενο πολλών τεχνικών επαγγελμάτων. Θεωρώ ότι οι νέοι άνθρωποι αρχίζουν πλέον να βλέπουν πιο καθαρά αυτές τις δυνατότητες, ενώ είναι ιδιαίτερα σημαντικό να διαμορφωθεί συνολικά μια νέα κουλτούρα γύρω από την αξία της εφαρμοσμένης γνώσης και της τεχνικής εκπαίδευσης.
BV: Πρόσφατα προχωρήσατε στην ίδρυση του Ινστιτούτου Κατάρτισης και Ανάπτυξης Δεξιοτήτων. Ποια ανάγκη της αγοράς ή της κοινωνίας ήρθε να καλύψει αυτή η πρωτοβουλία;
Μ. Φιλιππή: Η δημιουργία του Ινστιτούτου προέκυψε από μια πολύ ουσιαστική ανάγκη της εποχής μας που έχει να κάνει με το γεγονός ότι οι τεχνολογικές εξελίξεις και οι απαιτήσεις της αγοράς εργασίας αλλάζουν πλέον με εξαιρετικά γρήγορους ρυθμούς. Στόχος του Ιδρύματος Ευγενίδου είναι να προσεγγίζει αυτά τα ζητήματα με τεκμηριωμένο τρόπο και όχι μόνο θεωρητικά. Για αυτό συνεργάζεται και υποστηρίζει τη Μονάδα Εμπειρογνωμόνων του Υπουργείου Εργασίας (ΜΕΚΥ), αξιοποιώντας σύγχρονες μεθοδολογίες ανάλυσης της αγοράς εργασίας σύμφωνα με διεθνή πρότυπα.
Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτέλεσε η έρευνα που πραγματοποιήθηκε σε Έβρο και Ροδόπη σε συνεργασία με το Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο, όπου αναδείχθηκαν συγκεκριμένα κενά σε τεχνικές δεξιότητες, αλλά και πραγματικές ανάγκες της τοπικής οικονομίας. Αυτά τα δεδομένα αξιοποιούνται ουσιαστικά στον σχεδιασμό νέων προγραμμάτων κατάρτισης και ανάπτυξης δεξιοτήτων. Μέσα από το νέο Ινστιτούτο, στόχος μας είναι να ενισχύσουμε τη σύνδεση της εκπαίδευσης με την πραγματική οικονομία και να δημιουργήσουμε ένα πιο σύγχρονο και ευέλικτο περιβάλλον μάθησης, με έμφαση στις εφαρμοσμένες δεξιότητες, τη ναυτιλία, τη βιομηχανία, τις νέες τεχνολογίες.
BV: Σε μια εποχή όπου η τεχνητή νοημοσύνη και η αυτοματοποίηση αλλάζουν ραγδαία τον κόσμο της εργασίας, θεωρείτε ότι τα τεχνικά επαγγέλματα αποκτούν σήμερα μια νέα δυναμική και σταθερότητα;
Μ. Φιλιππή: Ο σύγχρονος τεχνικός επαγγελματίας δεν είναι πλέον μόνο ένας άνθρωπος πρακτικής εμπειρίας. Είναι ένας επαγγελματίας που καλείται να συνδυάζει τεχνικές γνώσεις με ψηφιακές δεξιότητες, κατανόηση νέων τεχνολογιών και δυνατότητα συνεχούς προσαρμογής. Η τεχνητή νοημοσύνη και η αυτοματοποίηση θα αλλάξουν τη μορφή πολλών εργασιών, όμως ο ανθρώπινος παράγοντας εξακολουθεί να είναι απαραίτητος, καθώς είναι το βασικό στοιχείο κατανόησης, επίβλεψης, εφαρμογής και επίλυσης σύνθετων προβλημάτων στον πραγματικό κόσμο. Γι’ αυτό και θεωρώ ότι τα τεχνικά επαγγέλματα όχι μόνο θα παραμείνουν σημαντικά, αλλά θα αποκτήσουν ακόμη μεγαλύτερη αξία μέσα στα επόμενα χρόνια.
BV: Η ναυτιλία και η βιομηχανία αναζητούν διαρκώς εξειδικευμένο προσωπικό, ενώ παράλληλα η ανεργία των νέων παραμένει υψηλή. Πού θεωρείτε ότι υπάρχει το μεγαλύτερο κενό ανάμεσα στην εκπαίδευση και την πραγματική αγορά εργασίας;
Μ. Φιλιππή: Το βασικό κενό βρίσκεται συχνά στο ότι η εκπαίδευση και η αγορά εργασίας δεν κινούνται πάντα με τον ίδιο ρυθμό. Η ναυτιλία αλλάζει πολύ γρήγορα με την τεχνολογία, την πράσινη μετάβαση, την ψηφιοποίηση και δημιουργούνται συνεχώς νέες ανάγκες και νέες ειδικότητες. Την ίδια στιγμή, πολλοί νέοι άνθρωποι δεν έχουν πάντα καθαρή εικόνα για το τι πραγματικά σημαίνει σήμερα να εργαστεί κανείς στη ναυτιλία ή στη βιομηχανία και ποιες προοπτικές μπορεί να του προσφέρει ένας τεχνικός κλάδος.
Το Ίδρυμα Ευγενίδου προσπαθεί να προσεγγίζει αυτό το ζήτημα με βάση πραγματικά δεδομένα της αγοράς εργασίας. Μέσα από συνεργασίες με τη ΜΕΚΥ και ερευνητικά προγράμματα σε περιφέρειες όπως ο Έβρος και η Ροδόπη, καταγράφουμε ουσιαστικά αυτά τα κενά και τα μεταφράζουμε σε συγκεκριμένα προγράμματα κατάρτισης. Παράλληλα, το Ίδρυμα βρίσκεται εδώ και δεκαετίες πολύ κοντά στη ναυτική εκπαίδευση και παρακολουθεί αυτή τη μετάβαση από κοντά. Μέσα από τα τεχνικά συγγράμματα, τις συνεργασίες με τις Ακαδημίες Εμπορικού Ναυτικού, τις υποτροφίες και τις νέες εκπαιδευτικές πρωτοβουλίες, προσπαθεί διαρκώς να φέρνει πιο κοντά τη γνώση με την πραγματική εμπειρία του επαγγέλματος.
Νομίζω λοιπόν ότι αυτό που χρειάζεται περισσότερο είναι μεγαλύτερη διασύνδεση της εκπαίδευσης με την αγορά εργασίας, περισσότερη βιωματική μάθηση και ένας πιο ουσιαστικός επαγγελματικός προσανατολισμός, ώστε οι νέοι άνθρωποι να μπορούν να βλέπουν πιο καθαρά τις πραγματικές δυνατότητες που υπάρχουν μπροστά τους.
BV: Πόσο σημαντική είναι σήμερα η δια βίου μάθηση για έναν επαγγελματία τεχνικών ειδικοτήτων και με ποιον τρόπο το Ίδρυμα στηρίζει αυτή τη μετάβαση;
Μ. Φιλιππή: Σήμερα η δια βίου μάθηση δεν είναι απλώς ένα επιπλέον εφόδιο· είναι βασική προϋπόθεση για να μπορεί ένας επαγγελματίας να εξελίσσεται και να παραμένει ενεργός σε ένα περιβάλλον που διαρκώς μεταβάλλεται. Ειδικά στα τεχνικά επαγγέλματα, όπου η τεχνολογία και οι απαιτήσεις της αγοράς εξελίσσονται με πολύ γρήγορους ρυθμούς, η συνεχής επικαιροποίηση γνώσεων είναι απαραίτητη. Αυτό είναι κάτι που το Ίδρυμα Ευγενίδου το έχει αντιληφθεί εδώ και χρόνια, κυρίως μέσα από τη στενή του σχέση με τη ναυτική και τεχνική εκπαίδευση.
Το Κέντρο Διά Βίου Μάθησης του Ιδρύματος, το οποίο είναι αδειοδοτημένο από το Υπουργείο Παιδείας, δημιουργήθηκε ακριβώς για να καλύψει αυτή την ανάγκη συνεχούς αναβάθμισης γνώσεων και δεξιοτήτων. Μέσα από πιστοποιημένα προγράμματα, σύγχρονες υποδομές, εργαστήρια, προσομοιωτές και εφαρμογές VR/XR, στόχος μας είναι η γνώση να συνδέεται ουσιαστικά με την πράξη και τις πραγματικές ανάγκες της αγοράς εργασίας. Για εμάς, η κατάρτιση δεν αφορά μόνο μια πιστοποίηση, αλλά την ουσιαστική απόκτηση δεξιοτήτων που μπορούν πραγματικά να αξιοποιηθούν επαγγελματικά και να υποστηρίξουν την εξέλιξη ή ακόμη και τη μετάβαση ενός ανθρώπου σε ένα νέο επαγγελματικό περιβάλλον.
Η βασική φιλοσοφία του Ιδρύματος παραμένει σταθερή και αναλλοίωτη μέσα στον χρόνο: η γνώση πρέπει να είναι ανοιχτή, σύγχρονη, αξιόπιστη και ουσιαστικά χρήσιμη για την κοινωνία και τους ανθρώπους της. Ξεκινήσαμε πριν από 70 χρόνια με ένα σαφές όραμα. Η δέσμευση αυτή παραμένει αναλλοίωτη: να είμαστε εκεί όπου η ανάγκη για γνώση και δεξιότητες είναι πραγματική.
BV: Ποιες ειδικότητες και δεξιότητες θεωρείτε ότι θα έχουν τη μεγαλύτερη ζήτηση τα επόμενα χρόνια;
Μ. Φιλιππή: Μέσα στα επόμενα χρόνια θα υπάρξει πολύ μεγάλη ανάγκη για ειδικότητες που συνδυάζουν τεχνική γνώση με ψηφιακές δεξιότητες. Αυτό είναι κάτι που το Ίδρυμα Ευγενίδου βλέπει ήδη πολύ έντονα μέσα από τη στενή του σχέση με τη ναυτική και τεχνική εκπαίδευση, αλλά και μέσα από τις συνεργασίες και τις νέες πρωτοβουλίες που αναπτύσσει. Τομείς όπως η αυτοματοποίηση, η ενεργειακή τεχνολογία, η βιομηχανική παραγωγή, η κυβερνοασφάλεια, τα data systems, οι εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης και συνολικά η πράσινη και ψηφιακή μετάβαση θα χρειαστούν ανθρώπους με υψηλή εξειδίκευση και δυνατότητα συνεχούς προσαρμογής.
Για αυτό και το Ίδρυμα επενδύει όλο και περισσότερο σε δράσεις που φέρνουν τους νέους πιο κοντά στην τεχνολογία, την εφαρμοσμένη γνώση και τις δεξιότητες του μέλλοντος, είτε μέσα από τα εκπαιδευτικά προγράμματα, είτε μέσα από το Κέντρο Επιστήμης και Τεχνολογίας, το UTech Lab και το νέο Ινστιτούτο Κατάρτισης και Ανάπτυξης Δεξιοτήτων. Ταυτόχρονα όμως, πέρα από την τεχνική εξειδίκευση, πιστεύω ότι θα γίνουν ακόμη πιο σημαντικές και οι οριζόντιες δεξιότητες: η συνεργασία, η προσαρμοστικότητα, η κριτική σκέψη και κυρίως η διάθεση για συνεχή μάθηση.
Γιατί η μεγαλύτερη πρόκληση της επόμενης δεκαετίας δεν θα είναι μόνο η τεχνολογία, αλλά η ικανότητά μας να εξελισσόμαστε μαζί της.
BV: Μέσα από δράσεις όπως το UTech Lab και οι τεχνολογικοί διαγωνισμοί, νέοι άνθρωποι έρχονται σε επαφή με τον προγραμματισμό και τη μηχανική από μικρή ηλικία. Πιστεύετε ότι αλλάζει σταδιακά και η στάση των γονιών απέναντι στις τεχνικές σπουδές;
Μ. Φιλιππή: Ναι, πιστεύω ότι αλλάζει σταδιακά και αυτό είναι ιδιαίτερα ενθαρρυντικό. Το βλέπουμε πολύ συχνά μέσα στο ίδιο το Ίδρυμα Ευγενίδου. Όταν οι γονείς συνοδεύουν τα παιδιά τους στο UTech Lab, στα εργαστήρια προγραμματισμού, ρομποτικής ή στις δράσεις του Κέντρου Επιστήμης και Τεχνολογίας, βλέπουν στην πράξη πόσο δημιουργικά, σύγχρονα και ουσιαστικά έχουν γίνει σήμερα τα τεχνικά και τεχνολογικά πεδία. Ένα παιδί που πειραματίζεται με τη μηχανική, τον προγραμματισμό ή την αυτοματοποιημένη οδήγηση δεν αποκτά μόνο τεχνικές γνώσεις. Μαθαίνει να συνεργάζεται, να λύνει προβλήματα, να σκέφτεται δημιουργικά και να κατανοεί τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί ο σύγχρονος κόσμος. Και νομίζω ότι αυτό αρχίζουν πλέον να το αντιλαμβάνονται όλο και περισσότερο και οι ίδιοι οι γονείς.
Για το Ίδρυμα Ευγενίδου, αυτή η βιωματική επαφή των παιδιών με την επιστήμη και την τεχνολογία είναι πολύ σημαντική. Δεν θέλουμε απλώς να μεταδίδουμε γνώση, αλλά να καλλιεργούμε ουσιαστική επαφή με τις δεξιότητες του μέλλοντος.
BV: Το Ίδρυμα Ευγενίδου έχει ταυτιστεί διαχρονικά με τα βιβλία της τεχνικής εκπαίδευσης. Πώς εξελίσσεται σήμερα το εκπαιδευτικό υλικό σε μια εποχή όπου η γνώση και η τεχνολογία αλλάζουν τόσο γρήγορα;
Μ. Φιλιππή: Είναι πράγματι μια μεγάλη πρόκληση, γιατί η γνώση και η τεχνολογία εξελίσσονται σήμερα με πολύ γρήγορους ρυθμούς. Το Ίδρυμα Ευγενίδου όμως είχε πάντα μια πολύ ουσιαστική σχέση με την τεχνική εκπαίδευση και τα εκπαιδευτικά συγγράμματα. Για δεκαετίες, τα βιβλία του αποτέλεσαν βασικό εργαλείο μάθησης για γενιές σπουδαστών, ιδιαίτερα στη ναυτική και τεχνική εκπαίδευση, και συνδέθηκαν με την προσπάθεια να υπάρχει αξιόπιστη, σύγχρονη και πρακτική γνώση διαθέσιμη σε όλους. Σήμερα, η ίδια αυτή αποστολή συνεχίζεται, ακολουθώντας τα σύγχρονα εργαλεία και μέσα που επιτάσσει η εποχή μας .
Το Ίδρυμα επενδύει όλο και περισσότερο στον εκσυγχρονισμό του εκπαιδευτικού υλικού, στη μετάβαση προς πιο ψηφιακές και διαδραστικές μορφές μάθησης και στη συνεχή επικαιροποίηση του περιεχομένου, ώστε να ανταποκρίνεται στις πραγματικές ανάγκες της εποχής και της αγοράς εργασίας.
Η φιλοσοφία μας παραμένει η ίδια που είχε οραματιστεί ο Ευγένιος Ευγενίδης: η γνώση πρέπει να είναι σύγχρονη, πρακτική, προσβάσιμη και ουσιαστικά χρήσιμη για τους νέους ανθρώπους και την επαγγελματική τους εξέλιξη.
BV: Πόσο έτοιμη θεωρείτε ότι είναι σήμερα η Ελλάδα να επενδύσει ουσιαστικά στην επαγγελματική εκπαίδευση και στις δεξιότητες του μέλλοντος;
Μ. Φιλιππή: Τα τελευταία χρόνια γίνεται μια πιο ουσιαστική και ώριμη συζήτηση γύρω από την ανάγκη ενίσχυσης της επαγγελματικής εκπαίδευσης και των δεξιοτήτων. Υπάρχει πλέον μεγαλύτερη συνειδητοποίηση ότι η ανάπτυξη της χώρας συνδέεται άμεσα με την ποιότητα του ανθρώπινου δυναμικού της και με την ικανότητά μας να προσαρμοζόμαστε στις νέες τεχνολογικές και παραγωγικές συνθήκες. Ωστόσο, χρειάζεται συνέχεια, συνεργασία και μεγαλύτερη ευελιξία ώστε η εκπαίδευση να μπορεί να ακολουθεί πιο γρήγορα τις εξελίξεις.
BV: Κλείνοντας, πώς φαντάζεστε τον Έλληνα τεχνικό επαγγελματία του 2030 και ποιες δεξιότητες θα κάνουν τη διαφορά στη νέα εποχή;
Μ. Φιλιππή: Αν μπορούσα να τον οραματιστώ, θα έλεγα ότι πρόκειται για έναν επαγγελματία πολύ πιο εξειδικευμένο, πιο εξοικειωμένο με την τεχνολογία και πιο ανοιχτό στη συνεχή εξέλιξη. Ο τεχνικός του 2030 θα πρέπει να συνδυάζει πρακτική γνώση με ψηφιακές δεξιότητες, κατανόηση τεχνολογικών συστημάτων, συνεργατικότητα και δυνατότητα προσαρμογής. Πιστεύω ότι οι άνθρωποι που θα ξεχωρίσουν θα είναι εκείνοι με δίψα για διαρκή μάθηση, προσαρμοστικότητα σε ένα συνεχώς μεταβαλλόμενο περιβάλλον και, κυρίως, όσοι βλέπουν τη γνώση όχι ως τίτλο αλλά ως εργαλείο — για τους ίδιους και για την κοινωνία γύρω τους.
Πηγή: Businessvoice.gr
