Τρεις φορές στην ιστορία της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας, οι καγκελάριοι της έκαναν στρατηγικές επιλογές που άνοιξαν την πόρτα σε ένα καλύτερο μέλλον για την Ευρώπη. Σήμερα, δεν υπάρχει απλώς μια ευκαιρία, αλλά μια επείγουσα ανάγκη για μια τέταρτη τέτοια ιστορική στιγμή. Εάν η νέα κυβερνητική συμμαχία υπό τον Φρίντριχ Μερτς καταφέρει να εκμεταλλευτεί αυτήν την κρίση, τόσο η Γερμανία όσο και η Ευρώπη θα προχωρήσουν μπροστά. Εάν αποτύχει, τότε μέχρι το τέλος της δεκαετίας του 2020, και οι δύο ενδέχεται να έχουν υποχωρήσει πιο πίσω και πιο γρήγορα από όσο θα μπορούσαμε να φανταστούμε στους χειρότερους εφιάλτες μας.
Η μεγάλη διαφορά με εκείνες τις τρεις προηγούμενες καθοριστικές στιγμές είναι η εξής: το 1949, το 1969 και το 1989, η πολιτική της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας ήταν θεμελιωδώς ευθυγραμμισμένη με αυτή των Ηνωμένων Πολιτειών. Αυτή τη φορά, η Γερμανία πρέπει να οικοδομήσει μια πιο ισχυρή, ελεύθερη, δημοκρατική και φιλοουκρανική Ευρώπη απέναντι στην τρέχουσα πολιτική των ΗΠΑ. Η πιο συγκλονιστική στιγμή της εκλογικής βραδιάς της Κυριακής ήταν όταν ο διά βίου Ατλαντιστής Μερτς δήλωσε ότι η Ευρώπη πρέπει «πραγματικά να επιτύχει την ανεξαρτησία της από τις ΗΠΑ». (Σε σύγκριση με τη σχεδόν βρετανικού τύπου δουλοπρέπεια του Εμανουέλ Μακρόν στον Λευκό Οίκο την επόμενη μέρα, ο υποψήφιος καγκελάριος της Γερμανίας ακούγεται πιο έντονα γκωλικός από τον ίδιο τον Γάλλο πρόεδρο.)
Τι μπορεί να περιμένει η Ευρώπη από τη νίκη Μερτς στη Γερμανία;
Η επιλογή του Κόνραντ Αντενάουερ το 1949, του μεγάλου ιδρυτικού καγκελάριου της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας, να ενσωματώσει το δυτικό μισό της διχασμένης χώρας του στην αναδυόμενη γεωπολιτική Δύση του Ψυχρού Πολέμου και σε μια πιο ολοκληρωμένη Ευρώπη, ήταν σύμφωνη με τον μεταπολεμικό προσανατολισμό των ΗΠΑ και των βασικών Ευρωπαίων εταίρων, της Γαλλίας και της Βρετανίας. Το άνοιγμα του καγκελάριου Βίλι Μπραντ προς την Ανατολή το 1969, η Οστπολιτίκ του, συμβάδιζε με τις πολιτικές ύφεσης που ακολουθούσαν η Ουάσιγκτον, το Παρίσι και το Λονδίνο.
Η αποφασιστικότητα του καγκελάριου Χέλμουτ Κολ το 1989 να ενσωματώσει την ενοποίηση της Γερμανίας σε περαιτέρω βήματα ευρωπαϊκής ενοποίησης, συμπεριλαμβανομένου ενός κοινού ευρωπαϊκού νομίσματος, έγινε δεκτή από τις ΗΠΑ και άνοιξε τον δρόμο για τη γαλλική αποδοχή της γερμανικής ενότητας. Και στις τρεις περιπτώσεις, υπήρχαν σοβαρές επιφυλάξεις σε μία ή περισσότερες δυτικές πρωτεύουσες – η πιο κοντόφθαλμη από αυτές ήταν η αντίθεση της Μάργκαρετ Θάτσερ στην ενοποίηση της Γερμανίας – αλλά στη μεγάλη εικόνα της ιστορίας, οι μεγάλες στρατηγικές επιλογές της Γερμανίας ήταν ευθυγραμμισμένες με αυτές της γεωπολιτικής Δύσης υπό την ηγεσία των ΗΠΑ.
Σήμερα όχι πια. Όσο ο Ντόναλντ Τραμπ βρίσκεται στον Λευκό Οίκο, δεν θα υπάρχει «Δύση» ως ενιαίος γεωπολιτικός δρων. Τη Δευτέρα, στην τρίτη επέτειο από την πλήρους κλίμακας εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, είχαμε το σκανδαλώδες θέαμα των ΗΠΑ να ψηφίζουν μαζί με τη Ρωσία εναντίον ενός βρετανο-ευρωπαϊκού ψηφίσματος του ΟΗΕ υπέρ της Ουκρανίας. Οι ΗΠΑ έχουν πλέον ενταχθεί στις συναλλακτικές μεγάλες και μεσαίες δυνάμεις των BRICS στην επίθεση εναντίον όσων απομένουν από τη φιλελεύθερη διεθνή τάξη που οι ίδιες έχτισαν. Ο διεθνολόγος Τζον Άικενμπερι κάποτε περιέγραψε τις ΗΠΑ ως έναν φιλελεύθερο Λεβιάθαν. Σήμερα, ο φιλελεύθερος Λεβιάθαν έχει γίνει ένας ανεξέλεγκτος ελέφαντας.
Ποιος είναι ο Φρίντριχ Μερτς, το φαβορί για την καγκελαρία της Γερμανίας
Η ελεύθερη Ευρώπη που χτίσαμε από το 1949 βρίσκεται, λοιπόν, υπό επίθεση από μέσα και έξω, και οι δύο μορφές απειλής είναι αλληλένδετες. Μια αντιφιλελεύθερη, εθνικιστική, λαϊκιστική Ευρώπη κερδίζει έδαφος παντού. Η υποψήφια καγκελάριος της Εναλλακτικής για τη Γερμανία (AfD), Άλις Βάιντελ, δεν είχε άδικο, από τη δική της σκοπιά, όταν χαρακτήρισε το εκλογικό αποτέλεσμα του κόμματός της – το ένα πέμπτο της συνολικής ψήφου, καθαρός νικητής των εκλογών στην Ανατολική Γερμανία, δεύτερο μεγαλύτερο κόμμα στη νέα Μπούντεσταγκ – ως «ιστορική επιτυχία». Σοκαριστικά, υποστηρίχθηκε από την Ουάσιγκτον.
Ο αντιπρόεδρος των ΗΠΑ, Τζ. Ντ. Βανς, με την ομιλία του στη Διάσκεψη Ασφαλείας του Μονάχου, έκανε ουσιαστικά μια προεκλογική εκστρατεία υπέρ της AfD. Το βράδυ της Κυριακής, ο Μερτς παρατήρησε καυστικά ότι οι παρεμβάσεις της Ουάσιγκτον στη γερμανική δημοκρατική πολιτική ήταν «εξίσου δραματικές με εκείνες της Μόσχας».
Το καλό νέο είναι ότι υπάρχει αυξανόμενη σαφήνεια μεταξύ των κυρίαρχων γερμανικών και ευρωπαϊκών φιλελεύθερων δημοκρατικών κομμάτων για το τι πρέπει να γίνει. Η Ευρώπη πρέπει να σώσει την Ουκρανία. Πρέπει να οικοδομήσουμε γρήγορα μια πολύ ισχυρότερη κοινή ευρωπαϊκή άμυνα, συμπεριλαμβανομένης της Βρετανίας. Πρέπει να αποκαταστήσουμε την οικονομική μας δυναμική, χωρίς να αναιρέσουμε τη πράσινη μετάβαση, και να αντιμετωπίσουμε τις ανισότητες που τροφοδοτούν τους λαϊκιστές.
Το μεγαλύτερο γερμανικό «φρένο» είναι μια νοοτροπία – ένας παράδοξος συνδυασμός άνεσης και φόβου. Όμως σήμερα, οι λύκοι είναι πραγματικά εδώ: δύο μεγάλοι στην πόρτα, ο Βλαντιμίρ Πούτιν και ο Ντόναλντ Τραμπ, και ένας μικρός, η AfD, ήδη μέσα στο κοτέτσι.
Για να τους αντιμετωπίσουν, οι Γερμανοί χρειάζονται πάνω απ’ όλα ένα πράγμα: θάρρος. Ας ακούσουν τη συμβουλή του εθνικού τους ποιητή. «Περιουσία χαμένη, κάτι χαμένο!… Τιμή χαμένη, πολλά χαμένα!… Θάρρος χαμένο, όλα χαμένα!»
