Σαν σήμερα, την 1η Φεβρουαρίου 2003, γράφτηκε μία από τις πιο σκοτεινές σελίδες της διαστημικής ιστορίας. Το διαστημικό λεωφορείο NASA Κολούμπια, κατά την επιστροφή του από την αποστολή STS-107, διαλύθηκε στην ατμόσφαιρα της Γης. Και οι επτά αστροναύτες χάθηκαν. Χρόνια αργότερα, ένα στοιχείο βαραίνει ακόμη περισσότερο την τραγωδία, η βλάβη ήταν γνωστή. Και όμως, κανείς δεν μίλησε.
Η αποστολή που ξεκίνησε κανονικά
Το Κολούμπια, το πρώτο διαστημικό λεωφορείο της NASA, είχε απογειωθεί για μία αποστολή 16 ημερών με καθαρά επιστημονικό χαρακτήρα. Ο διοικητής Ρικ Χάσμπαντ, ο πιλότος Γουίλι ΜακΚουλ και οι ειδικοί αποστολών Καλπάνα Τσάουλα, Λόρελ Κλαρκ, Μάικλ Άντερσον, Ντέιβιντ Μπράουν, μαζί με τον ειδικό ωφέλιμου φορτίου Ιλάν Ράμον από το Ισραήλ, πραγματοποίησαν περίπου 80 πειράματα που αφορούσαν τη φυσική, τη βιολογία και την επιστήμη του διαστήματος.
Όπως και στα αεροπορικά ταξίδια, τα πιο κρίσιμα σημεία βρίσκονται στην αρχή και στο τέλος. Απογείωση και προσγείωση είναι οι φάσεις όπου τα περιθώρια λάθους μηδενίζονται. Στην περίπτωση όμως ενός Διαστημικού Λεωφορείου, η επιστροφή στη Γη είναι ακόμη πιο απαιτητική και συχνά πιο επικίνδυνη από την ίδια την εκτόξευση.
Ο λόγος είναι απλός αλλά αμείλικτος, όλη η τεράστια ενέργεια που δαπανήθηκε για να φτάσει το όχημα σε τροχιά δεν εξαφανίζεται. Πρέπει να εκτονωθεί.
Το Διαστημικό Λεωφορείο κινείται γύρω από τη Γη με ταχύτητα περίπου 28.000 χιλιομέτρων την ώρα, μια ταχύτητα που το κρατά «δεμένο» στην τροχιά του. Για να μπορέσει να επιστρέψει, αυτή η ταχύτητα πρέπει να μειωθεί δραστικά και με απόλυτο έλεγχο.
Γι’ αυτό, στο τέλος κάθε αποστολής, το όχημα στρέφει τις πυραυλικές του μηχανές προς την κατεύθυνση της κίνησής του. Με τη λειτουργία τους δεν επιταχύνει, αλλά κάνει ακριβώς το αντίθετο, φρενάρει.
Είναι το πρώτο και καθοριστικό βήμα της επιστροφής, μια λεπτή διαδικασία που σηματοδοτεί την αρχή της πιο επικίνδυνης φάσης του ταξιδιού, εκεί όπου κάθε αστοχία μπορεί να αποδειχθεί μοιραία.
Κι έτσι η ταχύτητα άρχισε βαθμιαία να μειώνεται. Μισή ώρα πριν από την προσγείωση στο “Διαστημικό Κέντρο Κέννεντυ” στη Φλώριδα η ταχύτητα είχε μειωθεί μερικές εκατοντάδες χιλιόμετρα την ώρα ενώ το σκάφος βρίσκονταν σε ύψος 110 περίπου χιλιομέτρων. Έξη λεπτά αργότερα 5.000 χιλιόμετρα χώριζαν το Διαστημικό Λεωφορείο από τον διάδρομο προσγείωσης στο Ακρωτήριο Κανάβεραλ. Είχε ήδη κατέβει σε ύψος 75 χιλιομέτρων από την επιφάνεια ενώ η ταχύτητά του παρέμενε αρκετά υψηλή στα 26.000 χιλιόμετρα την ώρα.
Τίποτα, στις επικοινωνίες με το Κέντρο Ελέγχου, δεν προμήνυε το τέλος. Η επιστροφή στο Διαστημικό Κέντρο Κένεντι της Φλόριντα είχε προγραμματιστεί για τις 9:16 το πρωί. Όμως το μοιραίο είχε ήδη συμβεί από την εκτόξευση.
Απέμεναν 17 μόνο λεπτά για την προσγείωση του «Κολούμπια» όταν ακούστηκαν τα τελευταία ολοκληρωμένα λόγια του κυβερνήτη. Και μετά σιωπή…
Η ζημιά που γνώριζαν στη NASA
Κατά την απογείωση, ένα κομμάτι μονωτικού αφρού αποκολλήθηκε από την εξωτερική δεξαμενή και χτύπησε τα πλακίδια θερμικής προστασίας στο αριστερό φτερό του Κολούμπια. Η ζημιά αποδείχθηκε κρίσιμη, μία τρύπα σε μέγεθος χαρτοφύλακα, αρκετή για να επιτρέψει σε υπέρθερμα αέρια να εισχωρήσουν στο εσωτερικό του σκάφους κατά την επανείσοδο.
Η NASA γνώριζε. Γνώριζε επίσης ότι δεν υπήρχε τρόπος επισκευής. Το πλήρωμα βρισκόταν πολύ μακριά από τον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό και δεν υπήρχε χρόνος για αποστολή διάσωσης. Εκεί γεννήθηκε το πιο σκληρό δίλημμα της αποστολής.
Ο υπεύθυνος, Γουέιν Χέιλ, έπρεπε να αποφασίσει αν θα ενημέρωνε τους αστροναύτες ότι πιθανότατα δεν θα επέστρεφαν ζωντανοί. Τελικά, μετά από συζητήσεις με στελέχη της NASA, επέλεξε τη σιωπή. Όπως είχε πει αργότερα:
«Θεώρησα προτιμότερο να μην ξέρουν. Δεν θα ήταν καλύτερο να έχουν μια επιτυχημένη πτήση και να πεθάνουν απρόσμενα, παρά να γνωρίζουν ότι δεν είχαν καμία ελπίδα;».
Τα τελευταία λεπτά πριν τη διάλυση
Στις 8:44 το πρωί της 1ης Φεβρουαρίου, το Κολούμπια άρχισε να εισέρχεται στην ατμόσφαιρα. Οι πρώτοι αισθητήρες κατέγραψαν απότομη αύξηση θερμοκρασίας στο αριστερό φτερό. Τα δεδομένα καταγράφηκαν, αλλά δεν μεταφέρθηκαν στο πλήρωμα.
Λίγο αργότερα, εμφανίστηκαν ανωμαλίες: αποκόλληση κομματιών, προβλήματα στα υδραυλικά συστήματα, απώλεια αισθητήρων. Η θερμοκρασία συνέχισε να ανεβαίνει και η ζημιά καθιστούσε πλέον αδύνατη την ασφαλή επιστροφή.
Στις 8:59, καθώς το διαστημικό λεωφορείο περνούσε πάνω από το Ντάλας του Τέξας, ακούστηκε η τελευταία φράση από το πιλοτήριο:
«Roger, uh, bu…».
Δύο λεπτά αργότερα, το Κολούμπια εξαφανίστηκε από τα ραντάρ.
Κηρύχθηκε κατάσταση έκτακτης ανάγκης και ενημερώθηκε άμεσα η κυβέρνηση των ΗΠΑ. Ο τότε πρόεδρος Τζωρτζ Μπους, μετά από επικοινωνία με τον Ισραηλινό πρωθυπουργό Αριέλ Σαρόν, ανακοίνωσε επίσημα την τραγωδία και χαρακτήρισε το Τέξας ομοσπονδιακή περιοχή καταστροφής.
Τα συντρίμμια και η βαριά κληρονομιά
Τις επόμενες εβδομάδες, χιλιάδες κομμάτια του διαστημικού λεωφορείου εντοπίστηκαν στο Τέξας, το Αρκάνσας και τη Λουιζιάνα, μαζί με ανθρώπινα λείψανα του πληρώματος. Παρά τις προειδοποιήσεις για την τοξικότητα ορισμένων υλικών, εμφανίστηκαν ακόμα και απόπειρες πώλησης συντριμμιών στο διαδίκτυο.
Ανάμεσα στα ευρήματα ξεχώρισε ένα φιλμ 13 λεπτών, που κατέγραφε τις κινήσεις και τους διαλόγους των αστροναυτών από την αρχή της επανεισόδου. Η λήψη σταματούσε τέσσερα λεπτά πριν τη διάλυση του σκάφους και έντεκα λεπτά πριν χαθεί η επικοινωνία με το Κέντρο Ελέγχου.
Η επιχείρηση περισυλλογής διήρκεσε μήνες, με περισσότερους από 25.000 ανθρώπους να συμμετέχουν σε έρευνες εδάφους, αέρα και υδάτων. Συγκεντρώθηκαν πάνω από 84.000 κομμάτια, περίπου το 38% του συνολικού βάρους του οχήματος. Μετά την καταστροφή, οι διαστημικές αποστολές «πάγωσαν» για μεγάλο διάστημα, προκαλώντας σοβαρές καθυστερήσεις και επανεξέταση των πρωτοκόλλων ασφαλείας.
Εκείνο πάντως που είναι βέβαιο είναι το γεγονός ότι στα 22 χρόνια από την πρώτη πτήση του “Κολούμπια”, στις 12 Απριλίου του 1981 όταν έκανε την παρθενική του πτήση, είχαν αλλάξει πάρα πολλά.
Το “Κολούμπια” δηλαδή του 2003 δεν είχε καμιά σχέση με εκείνο του 1981, αφού μετά από κάθε αποστολή άλλαζαν όλα σχεδόν τα ευαίσθητα συστήματα και εξαρτήματά του. Επί πλέον, από το 1988 το «Κολούμπια» είχε δεχθεί 1.540 αλλαγές συστημάτων ενώ είχε χάσει και 450 κιλά από την αντικατάσταση ορισμένων οργάνων και καλωδιώσεων που δεν χρειάζονταν πλέον.
Μια ιδιαίτερα μεγάλη ανακατασκευή του διαστημοπλοίου έγινε το 1994, και μια άλλη πραγματοποιήθηκε τον Σεπτέμβριο του 1999, ενώ σε μια τελευταία αλλαγή το 2002 αντικαταστάθηκε ολόκληρο σχεδόν το ηλεκτρονικό σύστημα του πιλοτηρίου και επιθεωρήθηκαν λεπτομερώς 300 χιλιόμετρα καλωδιώσεών του.
Κι όμως την αποφράδα εκείνη ημέρα της 1ης Φεβρουαρίου 2003 το “Κολούμπια” πήρε μαζί του στον θάνατο και το 7μελές του πλήρωμα
Η τραγωδία του Κολούμπια δεν άφησε μόνο επτά νεκρούς. Άφησε ένα ερώτημα που παραμένει ανοιχτό μέχρι σήμερα, όταν ξέρεις ότι δεν υπάρχει λύση, έχεις το δικαίωμα να σωπάσεις;
