Τα Στενά του Ορμούζ έχουν μετατραπεί πλέον στο απόλυτο γεωπολιτικό «σημείο πνιγμού» (chokepoint) της υφηλίου. Στη σκιά του εν εξελίξει πολέμου που πυροδοτήθηκε στα τέλη του περασμένου Φεβρουαρίου, ο διπλωματικός πόλεμος χαρακωμάτων ανάμεσα στην Ευρωπαϊκή Ένωση και την Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν λαμβάνει πλέον πρωτοφανείς, δημόσιες διαστάσεις, με εκατέρωθεν αιχμηρές βολές που δυναμιτίζουν περαιτέρω το ήδη τεταμένο κλίμα.
Αφορμή για τη νέα κλιμάκωση αποτέλεσε η δημόσια παρέμβαση της επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωματίας, Κάγια Κάλλας, και η καταπέλτης, άκρως ειρωνική απάντηση που έλαβε από το ιρανικό Υπουργείο Εξωτερικών.
Η Θέση των Βρυξελλών: «Ανοιχτά Στενά Χωρίς Τέλη»
Η Αντιπρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και Ύπατη Εκπρόσωπος της ΕΕ, Κάγια Κάλλας, μέσω ανάρτησής της στο X (πρώην Twitter), έθεσε τις «κόκκινες γραμμές» των Βρυξελλών. Επικαλούμενη το Διεθνές Δίκαιο, η κυρία Κάλλας διεμήνυσε στην Τεχεράνη ότι η διέλευση από θαλάσσιες οδούς ζωτικής σημασίας, όπως τα Στενά του Ορμούζ, πρέπει να παραμείνει «ανοιχτή και δωρεάν».
Η παρέμβασή της ήρθε ως άμεση αντίδραση στις πληροφορίες που ήθελαν το Ιράν να εξετάζει την επιβολή «τελών διέλευσης» ή και τον πλήρη αποκλεισμό της ναυσιπλοΐας για πλοία χωρών που θεωρεί εχθρικές, προειδοποιώντας ότι οποιοσδήποτε έλεγχος του στενού αποτελεί ένα εξαιρετικά επικίνδυνο προηγούμενο για την παγκόσμια οικονομία και την ενεργειακή ασφάλεια.
Το Κατηγορώ της Τεχεράνης: «Κρατήστε τα Κηρύγματα»
Η απάντηση της Τεχεράνης δεν άργησε να έρθει και ήταν διαποτισμένη με έντονο σαρκασμό. Ο εκπρόσωπος του ιρανικού Υπουργείου Εξωτερικών, Εσμαΐλ Μπαγκάεϊ, εξαπέλυσε σφοδρή επίθεση στην Ευρωπαϊκή Ένωση, κατηγορώντας την ευθέως για διπλά στάνταρ και επιλεκτική ευαισθησία.
«Α, αυτό το “Διεθνές Δίκαιο”; Αυτό που η ΕΕ βγάζει από το συρτάρι και το ξεσκονίζει για να κάνει κήρυγμα στους άλλους, ενώ την ίδια στιγμή δίνει αθόρυβα το πράσινο φως στον αμερικανο-ισραηλινό επιθετικό πόλεμο και κάνει τα στραβά μάτια στις θηριωδίες κατά των Ιρανών;» έγραψε χαρακτηριστικά ο Μπαγκάεϊ. Ο Ιρανός αξιωματούχος χαρακτήρισε τη στάση της Ευρώπης ως το «αποκορύφωμα της υποκρισίας» (peak hypocrisy), καλώντας την Κάλλας να «κρατήσει τα κηρύγματα».
Σε νομικό επίπεδο, το Ιράν αντικρούει τις ευρωπαϊκές αιτιάσεις επικαλούμενο το δικαίωμα της αυτοάμυνας του παράκτιου κράτους. Όπως εξήγησε ο Μπαγκάεϊ, κανένας κανόνας του διεθνούς δικαίου δεν απαγορεύει στην Τεχεράνη να λάβει τα απαραίτητα μέτρα ώστε να αποτρέψει τη χρήση των Στενών του Ορμούζ ως ορμητήριο στρατιωτικής επίθεσης εναντίον της. Σημείωσε, μάλιστα, δεικτικά ότι ο μύθος της «ανεμπόδιστης και άνευ όρων διέλευσης καταποντίστηκε τη στιγμή που η επιθετικότητα των ΗΠΑ και του Ισραήλ έφερε αμερικανικά στρατιωτικά μέσα στην πίσω αυλή των Στενών».
Η Πραγματικότητα στο Πεδίο: Ένας Παγκόσμιος Οικονομικός Εφιάλτης
Η έντονη αυτή λεκτική αντιπαράθεση δεν λαμβάνει χώρα εν κενώ. Οι πρόσφατες ανακοινώσεις των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC) περί στοχοποίησης οποιουδήποτε σκάφους θεωρηθεί ότι «συνεργάζεται με τον εχθρό» και τα αντίμετρα στο αμερικανικό εμπάργκο που έχει επιβάλει η Ουάσιγκτον σε ιρανικά λιμάνια, έχουν μετατρέψει την περιοχή σε ναρκοπέδιο.
Για την Ευρώπη και την παγκόσμια αγορά, το διακύβευμα είναι τεράστιο. Από τα Στενά του Ορμούζ διέρχεται καθημερινά σχεδόν το 20% των παγκόσμιων προμηθειών πετρελαίου, καθώς και τεράστιες ποσότητες Υγροποιημένου Φυσικού Αερίου (LNG), με προορισμό κυρίως τις ασιατικές αγορές αλλά και τη Δύση. Η εργαλειοποίηση των Στενών –είτε μέσω στρατιωτικών αποκλεισμών είτε μέσω νομικίστικων παρεμβάσεων όπως τα τέλη διέλευσης– απειλεί να εκτροχιάσει τις τιμές της ενέργειας, επαναφέροντας τον εφιάλτη του πληθωρισμού παγκοσμίως.
Όσο η διπλωματία εγκλωβίζεται σε ρητορικές αλληλοκατηγορίες περί υποκρισίας και παραβιάσεων του Καταστατικού Χάρτη του ΟΗΕ, ο κίνδυνος ενός ανυπολόγιστου οικονομικού και στρατιωτικού ατυχήματος στη Μέση Ανατολή μεγαλώνει επικίνδυνα.
