Δεκατέσσερις χιλιάδες διακόσιοι εξήντα. Αυτός είναι ο απόλυτος αριθμός της υπερβάλλουσας θνησιμότητας που καταγράφηκε σε ευρωπαϊκό έδαφος την τελευταία εβδομάδα του Ιουνίου. Από αυτούς τους νεκρούς, περισσότεροι από 10.000 αποδίδονται ευθέως στο σφοδρό κύμα καύσωνα που σάρωσε τη δυτική και κεντρική ήπειρο μεταξύ 22 και 28 Ιουνίου. Η πληροφορία προέρχεται από το EuroMOMO, το επίσημο ευρωπαϊκό δίκτυο παρακολούθησης θνησιμότητας, το οποίο αντλεί δεδομένα από 24 χώρες που αντιπροσωπεύουν πληθυσμό 400 εκατομμυρίων πολιτών. Η ζέστη σκοτώνει. Αθόρυβα, μαζικά και μεθοδικά.
Η ακτινογραφία της ευρωπαϊκής θνησιμότητας
Τα δεδομένα δείχνουν πως ο συνολικός αριθμός θανάτων (από κάθε αιτία) εκείνη την εβδομάδα άγγιξε τους 84.583. Οι αριθμοί στις εβδομάδες που προηγήθηκαν και ακολούθησαν ήταν δραματικά χαμηλότεροι. Πάνω από 9.000 από τα θύματα του συγκεκριμένου «καυτού» επταημέρου ήταν άνθρωποι ηλικίας 65 ετών και άνω. Το νούμερο αντιπροσωπεύει το υψηλότερο ποσοστό υπερβάλλουσας θνησιμότητας για μήνα Ιούνιο από το 2020, χρονιά κατά την οποία το EuroMOMO ξεκίνησε να συγκεντρώνει συγκριτικά πανευρωπαϊκά δεδομένα.
Η μοναδική άλλη καλοκαιρινή εβδομάδα με παρόμοια ή υψηλότερα νούμερα τα τελευταία επτά χρόνια καταγράφηκε τον Ιούλιο του 2022, εν μέσω εξάρσεων της πανδημίας Covid-19. Ο Λάσε Βέστεργκααρντ, επιδημιολόγος στο ινστιτούτο Statens Serum της Δανίας και συντονιστής του δικτύου, υπήρξε κατηγορηματικός. Δεν υπάρχει απολύτως κανένας άλλος προφανής ιατρικός ή επιδημιολογικός λόγος για αυτή την ξαφνική εκτόξευση θανάτων πέραν της ακραίας ζέστης.
Ο βιολογικός μηχανισμός του θερμικού θανάτου
Ο καύσωνας σπάνια αναγράφεται ως αιτία στο πιστοποιητικό θανάτου. Η επίσημη αιτία συνήθως καταχωρείται ως «καρδιακή ανακοπή» ή «οξεία νεφρική ανεπάρκεια». Ο μηχανισμός είναι σκληρός. Αγγειοδιαστολή. Το σώμα κατευθύνει τεράστιες ποσότητες αίματος στο δέρμα προσπαθώντας απεγνωσμένα να αποβάλει θερμότητα. Η αρτηριακή πίεση πέφτει κατακόρυφα. Η καρδιά αναγκάζεται να δουλέψει σε εξαντλητικούς ρυθμούς για να διατηρήσει την κυκλοφορία, προκαλώντας ασφυξία στα ζωτικά όργανα.
Για έναν υγιή νέο, αυτό μεταφράζεται σε ακραία κόπωση. Για έναν ηλικιωμένο με υποκείμενο καρδιαγγειακό ή αναπνευστικό νόσημα, φέρνει το τέλος.
Γεωγραφία μιας αθόρυβης καταστροφής
Η Γερμανία μέτρησε τις πιο βαριές απώλειες. Η ομοσπονδιακή στατιστική υπηρεσία Destatis κατέγραψε 5.780 επιπλέον θανάτους σε σχέση με τον μέσο όρο της προηγούμενης τετραετίας. Το γερμανικό ινστιτούτο Robert Koch επιβεβαίωσε την εφιαλτική εικόνα. Ο υδράργυρος άγγιξε τους 41,7 βαθμούς Κελσίου, διαλύοντας κάθε προηγούμενο ιστορικό ρεκόρ της χώρας.
Στη Γαλλία, η εθνική υπηρεσία δημόσιας υγείας δήλωσε 2.025 υπερβάλλοντες θανάτους την ίδια ακριβώς εβδομάδα. Η υπηρεσία Meteo France ανέφερε πως περισσότερο από το 40% της γαλλικής επικράτειας βίωσε θερμοκρασίες άνω των 40 βαθμών, με τον εθνικό θερμικό δείκτη να σπάει τα κοντέρ στις 24 και 25 Ιουνίου. Το Βέλγιο είδε το σύστημα υγείας του να πιέζεται ασφυκτικά, με το ινστιτούτο Sciensano να αναφέρει 1.747 παραπάνω θανάτους, εκ των οποίων οι 750 συνέβησαν μέσα σε ένα δραματικό 48ωρο.
Το βρετανικό Met Office υπολόγισε 2.200 θύματα σε Αγγλία και Ουαλία στα τέλη του μήνα. Στην Ισπανία, η οποία βίωσε τον δεύτερο πιο ζεστό Ιούνιο της ιστορίας της με θερμοκρασίες σταθερά πάνω από 40°C, το εθνικό σύστημα παρακολούθησης MoMo κατέγραψε 610 νεκρούς, με σχεδόν τα δύο τρίτα να αφορούν υπερήλικες άνω των 85 ετών. Ακόμα και η Ολλανδία, καταγράφοντας εθνικό ρεκόρ Ιουνίου στους 36,8 βαθμούς, θρήνησε 480 επιπλέον ανθρώπους, κυρίως στις νότιες και ανατολικές επαρχίες.
Η ανθρωπογενής υπογραφή στον υδράργυρο
Η υπηρεσία παρακολούθησης του κλίματος Copernicus διαπίστωσε πως οι θερμοκρασίες στη δυτική Ευρώπη ήταν κατά μέσο όρο 3 βαθμούς Κελσίου (5,5°F) πάνω από τις κανονικές τιμές. Η κλιματική κρίση βρίσκεται πίσω από την ένταση του φαινομένου.
Εξειδικευμένη μελέτη του Imperial College London κατέδειξε ότι το 38% των θανάτων από τον καύσωνα στο Ηνωμένο Βασίλειο αποδίδεται ευθέως στην ανθρωπογενή υπερθέρμανση του πλανήτη. Ο Χανς Χένρι Π. Κλούγκε, περιφερειακός διευθυντής του ΠΟΥ, έθεσε το ζήτημα στην πραγματική του διάσταση. Κατήγγειλε πως οι κυβερνήσεις αντιμετωπίζουν λανθασμένα τον καύσωνα ως ένα συνηθισμένο μετεωρολογικό συμβάν, ενώ πρόκειται για επαναλαμβανόμενη κατάσταση έκτακτης ανάγκης για τη δημόσια υγεία.
Προσωρινά νούμερα και ανατριχιαστικές εκτιμήσεις
Ο απολογισμός των 10.000 νεκρών δεν είναι ο τελικός. Το EuroMOMO τονίζει πως χρειάζονται τουλάχιστον τέσσερις εβδομάδες για να ενσωματωθούν πλήρως όλα τα δεδομένα των εθνικών μητρώων. Ιστορικά, οι αρχικές καταγραφές θνησιμότητας αναθεωρούνται πάντα προς τα πάνω.
Ανεξάρτητη επιστημονική ανάλυση του κλιματολόγου Κρίστοφερ Κάλαχαν στο Πανεπιστήμιο της Ιντιάνα σκιαγραφεί μια ακόμα πιο ζοφερή πραγματικότητα. Χρησιμοποιώντας ένα εξελιγμένο επιδημιολογικό μοντέλο που αντιπαραβάλλει την ημερήσια αύξηση της θερμοκρασίας με τα ιστορικά ποσοστά θνησιμότητας, ο Κάλαχαν υπολογίζει τους πραγματικούς νεκρούς αυτού του καύσωνα στους 20.390. Το μοντέλο του εκτιμά 5.210 θύματα μόνο στη Γαλλία και 4.543 στη Γερμανία για τις συγκεκριμένες επτά ημέρες.
Η απόκλιση μεταξύ των προσωρινών μετρήσεων και των προγνωστικών μοντέλων εξηγείται από τον τρόπο ιατρικής καταγραφής, αλλά και από τον ίδιο τον τόπο του θανάτου. Χιλιάδες ηλικιωμένοι δεν έφτασαν ποτέ σε κάποια μονάδα εντατικής θεραπείας. Κατέρρευσαν απομονωμένοι στα διαμερίσματά τους. Με τον ανεμιστήρα να ανακυκλώνει απλώς τον καυτό αέρα του δωματίου.
