Η πρόσφατη έγκριση του κανονισμού SAFE (Security Action For Europe) από το Συμβούλιο Γενικών Υποθέσεων της Ε.Ε. έχει πυροδοτήσει έντονη συζήτηση στην Ελλάδα, κυρίως λόγω της πιθανότητας συμμετοχής της Τουρκίας στα ευρωπαϊκά εξοπλιστικά προγράμματα. Ενώ ο κανονισμός, ένα χρηματοδοτικό εργαλείο ύψους 150 δισ. ευρώ για την ενίσχυση της αμυντικής βιομηχανίας των κρατών-μελών, επιτρέπει τη συμμετοχή τρίτων χωρών, η Αθήνα εκφράζει σοβαρές ανησυχίες για την ενίσχυση της τουρκικής αμυντικής βιομηχανίας με ευρωπαϊκά κονδύλια.
Τι είναι ο κανονισμός SAFE;
Ο SAFE είναι ένα από τα στάδια του ευρωπαϊκού προγράμματος επανεξοπλισμού και αποσκοπεί στη χορήγηση χαμηλότοκων, μακροπρόθεσμων δανείων στα κράτη-μέλη που επιθυμούν να επενδύσουν στην αμυντική τους παραγωγή. Λόγω γεωπολιτικών αλλά και παραγωγικών αναγκών της αμυντικής βιομηχανίας της Ε.Ε., προβλέπεται η δυνατότητα συμμετοχής και τρίτων χωρών. Αυτή ακριβώς η πρόβλεψη έχει θέσει την Τουρκία στο επίκεντρο του ελληνικού προβληματισμού.
Η ελληνική ανησυχία και η στάση της Αθήνας
Η προοπτική να χρηματοδοτείται η αμυντική βιομηχανία της Τουρκίας, μιας χώρας που απειλεί την Ελλάδα, με ευρωπαϊκά κονδύλια, έχει προκαλέσει έντονη κινητοποίηση στην Αθήνα. Πέραν της καθαρά χρηματοδοτικής διάστασης, εγείρεται και το ζήτημα της ενίσχυσης, αναβάθμισης και εξέλιξης των παραγωγικών δυνατοτήτων της γείτονος στον ευαίσθητο τομέα των εξοπλισμών.
Διπλωματικές πηγές έσπευσαν να διευκρινίσουν τη στάση της Αθήνας, υπογραμμίζοντας τα εξής:
- Ο κανονισμός SAFE έχει συγκεκριμένη τετραετή διάρκεια, αποτρέποντας τη μόνιμη συμμετοχή τρίτων χωρών στα εξοπλιστικά προγράμματα της Ε.Ε.
- Η Ελλάδα δεν μπορούσε να μπλοκάρει την υιοθέτηση του κανονισμού, καθώς αυτός εγκρίθηκε με ειδική πλειοψηφία και όχι με ομοφωνία.
- Η ελληνική πλευρά κατάφερε να επιτύχει βελτιώσεις, εξασφαλίζοντας ισχυρές νομικές βάσεις για τις προϋποθέσεις συμμετοχής τρίτων χωρών.
- Συμπεριλήφθηκε αναφορά στο άρθρο 212 της Συνθήκης Λειτουργίας της Ε.Ε., το οποίο απαιτεί ομοφωνία για κάθε διμερή συμφωνία της Ε.Ε. με τρίτη χώρα που επιθυμεί να συμμετέχει στο SAFE. Αυτό το σημείο επιβεβαίωσε και ο Πρωθυπουργός, ο οποίος συνέδεσε την άρση του casus belli από την Τουρκία με ενδεχόμενη διμερή συμφωνία.
Ωστόσο, η πραγματική δοκιμασία για την εφαρμογή του κανονισμού και την επιδίωξη της Τουρκίας να συμμετάσχει στο ευρωπαϊκό εξοπλιστικό πρόγραμμα θα είναι η προσπάθειά της να συνάψει διμερή συμφωνία με την Ε.Ε. Διπλωματικές και στρατιωτικές πηγές εκφράζουν προβληματισμό για το ενδεχόμενο παράκαμψης των περιορισμών μέσω κοινοπρακτικών σχημάτων. Τουρκικές εταιρείες θα μπορούσαν να διεκδικήσουν συμμετοχή σε εξοπλιστικά προγράμματα μέσω συνεργασιών με εταιρείες άλλων ευρωπαϊκών χωρών, κάτι που θα μπορούσε να λειτουργήσει ως «Δούρειος Ίππος». Ήδη υπάρχουν αναφορές για συμφωνίες με Ιταλία και Ισπανία, οι οποίες δημιουργούν νέα εταιρικά σχήματα, για τα οποία εκφράζονται αμφιβολίες ως προς την δυνατότητα αποκλεισμού τους βάσει του υφιστάμενου πλαισίου. Η εξέλιξη αυτή αναμένεται να αποτελέσει ένα κρίσιμο πεδίο διπλωματικής και νομικής αντιπαράθεσης, καθώς η Ελλάδα θα επιδιώξει να διασφαλίσει τα συμφέροντά της απέναντι σε κάθε προσπάθεια ενίσχυσης μιας χώρας που θέτει σε κίνδυνο την περιφερειακή σταθερότητα.
