Μια σφοδρή πολιτική, κοινωνική και πολιτιστική αντιπαράθεση βρίσκεται σε πλήρη εξέλιξη στον ευαίσθητο χώρο της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, με απόλυτο επίκεντρο την αιφνιδιαστική απόφαση της διοίκησης του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών (ΕΚΠΑ) να μην επιτρέψει τη διεξαγωγή του Φεστιβάλ ΚΝΕ – «Οδηγητή» στην Πανεπιστημιούπολη Ζωγράφου. Η συγκεκριμένη απαγόρευση έχει ήδη πυροδοτήσει ένα τεράστιο κύμα αντιδράσεων, συσπειρώνοντας φοιτητικούς συλλόγους, εργατικά σωματεία και, κυρίως, τον καλλιτεχνικό κόσμο της χώρας, απέναντι σε αυτό που οι καταγγέλλοντες χαρακτηρίζουν ανοιχτά ως μια πρωτοφανή προσπάθεια φίμωσης, λογοκρισίας και ακαδημαϊκού αυταρχισμού.
Παρακολουθούμε στενά την κλιμάκωση αυτής της ρήξης, η οποία υπερβαίνει τα στενά όρια μιας διοργανωτικής διαφωνίας και αγγίζει τον ίδιο τον πυρήνα των ελευθεριών εντός των πανεπιστημιακών ιδρυμάτων.
Το σκεπτικό της πρυτανείας και οι καταγγελίες για κυβερνητική κατεύθυνση
Η διοίκηση του ΕΚΠΑ, απαντώντας στο επίσημο αίτημα για την παραχώρηση του χώρου, απέρριψε τη διεξαγωγή των εκδηλώσεων επικαλούμενη γραφειοκρατικούς «λόγους ασφαλείας και πολιτικής προστασίας». Παράλληλα, το Συμβούλιο Διοίκησης του ιδρύματος εξέφρασε την κάθετη και οριζόντια αντίθεσή του στη διεξαγωγή πολιτικών φεστιβάλ, μαζικών πολιτιστικών εκδηλώσεων και συναυλιών από οποιονδήποτε φορέα χαρακτηρίζεται, βάσει του νέου νομικού πλαισίου, ως «εξωπανεπιστημιακός».
Ωστόσο, για τους διοργανωτές της Κομμουνιστικής Νεολαίας Ελλάδας (ΚΝΕ), τους εκπροσώπους του φοιτητικού κινήματος και τους ανθρώπους της τέχνης, η συγκεκριμένη επιχειρηματολογία αποτελεί απλώς ένα εξαιρετικά αδύναμο και νομικίστικο πρόσχημα. Οι επικριτές της απόφασης «δείχνουν» ευθέως προς τις κεντρικές πολιτικές επιλογές του υπουργείου Παιδείας, καταγγέλλοντας τις τεράστιες πολιτικές ευθύνες της κυβέρνησης της Νέας Δημοκρατίας. Όπως τονίζουν με έμφαση στις ανακοινώσεις τους, το νέο, αυστηρό πλαίσιο ελέγχου των ΑΕΙ δεν σχετίζεται ουσιαστικά με την πάταξη της υποτιθέμενης ανομίας ή την προστασία των υποδομών, αλλά αποσκοπεί καθαρά στον περιορισμό της ελεύθερης διακίνησης ιδεών. Σύμφωνα με την κριτική τους, επιχειρείται η επιβολή ενός αποστειρωμένου μοντέλου «πανεπιστημίου – επιχείρηση», στο οποίο δεν χωρά η πολιτική ζύμωση και η ριζοσπαστική πολιτιστική δράση.
Η ηχηρή παρέμβαση των καλλιτεχνών: «μνήμες από σκοτεινές εποχές»
Μπροστά σε αυτή τη διοικητική και πολιτική απαγόρευση, οι άνθρωποι του πολιτισμού δεν επέλεξαν την ασφάλεια της σιωπής. Ένα εξαιρετικά δυναμικό κείμενο υπογραφών δόθηκε στη δημοσιότητα από δεκάδες καταξιωμένους καλλιτέχνες, ηθοποιούς, μουσικούς και δημιουργούς, οι οποίοι απαιτούν από την πρυτανεία του ΕΚΠΑ να πάρει άμεσα πίσω την απαράδεκτη, όπως τη χαρακτηρίζουν, απόφασή της. Στο κείμενό τους, το οποίο συνυπογράφουν ονόματα με τεράστια προσφορά στον σύγχρονο ελληνικό πολιτισμό, αναδεικνύουν το βαρύ ιστορικό και πολιτισμικό αποτύπωμα του θεσμού.
«Από το 1975 μέχρι και σήμερα, το Φεστιβάλ ΚΝΕ-Οδηγητή αποτελεί θεσμό για την καλλιτεχνική και πολιτιστική ζωή του τόπου μας, σημείο συνάντησης της τέχνης με το λαό», αναφέρουν εμφατικά. Οι καλλιτέχνες υπενθυμίζουν στο δημόσιο λόγο ότι, επί σχεδόν μισό αιώνα, οι σπουδαιότεροι εκπρόσωποι της ελληνικής μουσικής, του θεάτρου και των εικαστικών τεχνών έχουν τιμήσει τις εκδηλώσεις του φεστιβάλ με τη φυσική τους παρουσία, κάνοντας την τέχνη τους «ένα» με τις εκατοντάδες χιλιάδες νέων και εργαζομένων που συρρέουν κάθε χρόνο στις πύλες του. Ιστορικά, το εν λόγω Φεστιβάλ δεν λειτούργησε ποτέ ως μια στεγνή κομματική συγκέντρωση, αλλά ως ένα τεράστιο, ανοιχτό βήμα για τη διάδοση του νέου καλλιτεχνικού έργου και την προβολή του ποιοτικού πολιτισμού απέναντι στην εμπορευματοποίηση.
Η τοποθέτηση των καλλιτεχνών είναι καταπέλτης: «Η απόφαση απαγόρευσης του Φεστιβάλ, στο χώρο που αποτέλεσε και για πολλά χρόνια το “σπίτι” του, για “λόγους ασφάλειας και πολιτικής προστασίας” είναι αδιανόητη και προκλητική, αποτελεί ένδειξη αυταρχισμού και λογοκρισίας εκ μέρους της κυβέρνησης της ΝΔ». Για τον καλλιτεχνικό κόσμο, μια τέτοια καθεστωτική ενέργεια ξυπνά μνήμες από «παλιές και σκοτεινές εποχές», πλήττοντας ανεπανόρθωτα τον πυρήνα των δημοκρατικών δικαιωμάτων μέσα στα Ανώτατα Εκπαιδευτικά Ιδρύματα.
Η συσπείρωση των φοιτητικών συλλόγων και το κρίσιμο ορόσημο της 6ης Ιουνίου
Στο πλευρό των δημιουργών τάσσονται μαζικά, άμεσα και οργανωμένα οι ίδιοι οι φοιτητές. Τριάντα πέντε ενεργοί Φοιτητικοί Σύλλογοι των πανεπιστημίων της Αθήνας, καθώς και οι Σύλλογοι Οικοτρόφων των φοιτητικών εστιών, έχουν εκδώσει καταπελτικά ψηφίσματα καταδίκης της πρυτανικής απόφασης. Απαιτούν ξεκάθαρα και αδιαπραγμάτευτα να διεξαχθεί το φεστιβάλ κανονικά στον παραδοσιακό, φυσικό του χώρο, στην Πανεπιστημιούπολη του Ζωγράφου. Η ακαδημαϊκή νεολαία προειδοποιεί σε όλους τους τόνους πως όσο το πανεπιστήμιο απομακρύνεται από τις πραγματικές κοινωνικές ανάγκες, μετατρεπόμενο σε αποστειρωμένο κέντρο παροχής δεξιοτήτων, τόσο περισσότερο θα οξύνεται η θεσμική καταστολή απέναντι σε όσους αντιστέκονται και αμφισβητούν την κυρίαρχη πολιτική.
Από αναλυτική και αυστηρά δημοσιογραφική σκοπιά, η σύγκρουση αυτή φέρει ένα βαθύτατο πολιτικό διακύβευμα. Η απόπειρα διοικητικής «έξωσης» του Φεστιβάλ ΚΝΕ – «Οδηγητή» εγγράφεται εμφανώς σε μια ευρύτερη, κεντρική πολιτική στρατηγική που επιθυμεί να επανακαθορίσει, με όρους επιβολής, τη χρήση των δημόσιων πανεπιστημιακών χώρων, αποκλείοντας ντε φάκτο τις ριζοσπαστικές πολιτικές παρατάξεις και τα κινήματα από τη δημόσια σφαίρα των ΑΕΙ. Εντούτοις, η άμεση, διατμηματική και ευρεία συσπείρωση του καλλιτεχνικού κόσμου, των σωματείων και των φοιτητών αποδεικνύει ότι οι δεσμοί αυτού του θεσμού με τον κοινωνικό και πολιτιστικό ιστό της χώρας είναι πολύ ισχυρότεροι και βαθύτεροι από τις απλές διοικητικές ντιρεκτίβες.
Το σημαντικό κείμενο των δημιουργών καταλήγει με μια ξεκάθαρη, αγωνιστική δέσμευση. Υπενθυμίζοντας στο αναγνωστικό κοινό ότι διαχρονικά οι άνθρωποι της τέχνης υπερασπίζονται αταλάντευτα τους αγώνες των φοιτητών για δωρεάν παιδεία και αξιοπρεπή ζωή, οι καλλιτέχνες ενώνουν πλέον τη φωνή τους με τους μαζικούς φορείς. Απαιτούν ρητά το Φεστιβάλ ΚΝΕ – «Οδηγητή» να πραγματοποιηθεί την προγραμματισμένη ημερομηνία, στις 6 Ιουνίου 2026, στην Πανεπιστημιούπολη Ζωγράφου.
