Ο προγραμματισμός ενός διασυνοριακού ταξιδιού με τρένο στην Ευρώπη αποτελούσε, μέχρι σήμερα, έναν πραγματικό γρίφο για τους επιβάτες. Σε αντίθεση με τις αεροπορικές μεταφορές, όπου η σύγκριση τιμών και η έκδοση ενιαίων εισιτηρίων είναι δεδομένη εδώ και δεκαετίες, το ευρωπαϊκό σιδηροδρομικό δίκτυο παρέμενε κατακερματισμένο. Οι πολίτες αναγκάζονταν να πλοηγηθούν σε διαφορετικές εθνικές πλατφόρμες, να κλείσουν πολλαπλά εισιτήρια και να αναλάβουν εξ ολοκλήρου το ρίσκο των καθυστερήσεων.
Αυτή η αναχρονιστική και ταλαιπωρημένη εικόνα ετοιμάζεται να περάσει οριστικά στο παρελθόν. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ενέκρινε και παρουσίασε ένα ρηξικέλευθο πακέτο τριών προτάσεων, το οποίο στοχεύει στη δημιουργία ενός πραγματικά ενοποιημένου ευρωπαϊκού χώρου μεταφορών. Με αιχμή του δόρατος το ενιαίο σύστημα κρατήσεων και την κατακόρυφη ενίσχυση των δικαιωμάτων των επιβατών, η Κομισιόν φιλοδοξεί να καταστήσει το σιδηροδρομικό ταξίδι την πρώτη, πιο εύκολη και πιο πράσινη επιλογή για τους Ευρωπαίους πολίτες.
Η στρατηγική παρέμβαση Τζιτζικώστα και η διαφάνεια της αγοράς
Τον κεντρικό ρόλο στην προώθηση αυτού του φιλόδοξου σχεδίου έχει αναλάβει ο Επίτροπος Βιώσιμων Μεταφορών και Τουρισμού, Απόστολος Τζιτζικώστας. Κατά την επίσημη παρουσίαση της πρότασης, ο Έλληνας Επίτροπος έδωσε το ακριβές στίγμα της νέας πολιτικής, χαρακτηρίζοντάς την ως «ένα σημαντικό βήμα προόδου για τη διαφάνεια και την επιλογή των καταναλωτών».
Πίσω από αυτή τη δήλωση κρύβεται μια τεράστια θεσμική παρέμβαση στον τρόπο λειτουργίας των εθνικών σιδηροδρομικών κολοσσών. Μέχρι πρότινος, οι μεγάλες κρατικές ή ημικρατικές εταιρείες προστάτευαν τα δεδομένα τους, δυσκολεύοντας τις ανεξάρτητες πλατφόρμες να προσφέρουν ολοκληρωμένα πακέτα. Με βάση τους νέους κανόνες, όλοι οι σιδηροδρομικοί φορείς υποχρεούνται πλέον να διαθέτουν τα δεδομένα των εισιτηρίων τους, σε πραγματικό χρόνο, σε ανεξάρτητους πωλητές (ψηφιακές πλατφόρμες κρατήσεων) που επιθυμούν να τα διαθέσουν στο κοινό.
Όπως εξήγησε χαρακτηριστικά ο κ. Τζιτζικώστας, αυτό το άνοιγμα των δεδομένων επιτρέπει στις εταιρείες έκδοσης να προσφέρουν πολλαπλές σιδηροδρομικές επιλογές στους ταξιδιώτες. Ανοίγει, επίσης, διάπλατα τον δρόμο για τα λεγόμενα «πολυτροπικά ταξίδια», όπου ο επιβάτης θα μπορεί να συνδυάζει το τρένο με άλλα μέσα μεταφοράς, με μια απλή και γρήγορη αναζήτηση.
Το τέλος των κρυφών αλγορίθμων και τα ενοποιημένα συστήματα
Ένα από τα πιο σημαντικά σημεία της πρότασης της Επιτροπής είναι το χτύπημα στις μονοπωλιακές πρακτικές. Συχνά, οι πλατφόρμες κρατήσεων που ανήκουν σε μεγάλους, παραδοσιακούς σιδηροδρομικούς φορείς προωθούσαν αποκλειστικά τα δικά τους δρομολόγια, αποκρύπτοντας τις φθηνότερες ή γρηγορότερες επιλογές των ανταγωνιστών τους.
Η νέα ευρωπαϊκή οδηγία βάζει φρένο σε αυτό το φαινόμενο. Όπως επισημαίνεται, οι πλατφόρμες αυτές θα υποχρεούνται πλέον να προβάλλουν με απόλυτα ουδέτερο τρόπο και τις ανταγωνιστικές σιδηροδρομικές υπηρεσίες, εφόσον οι άλλοι πάροχοι επιλέγουν να συμμετέχουν στο σύστημα. Πρακτικά, αυτό σημαίνει ότι ο επιβάτης θα μπορεί να βρίσκει, να συγκρίνει και να αγοράζει συνδυασμένες υπηρεσίες από διαφορετικούς παρόχους σε ένα μόνο, ενιαίο εισιτήριο, με μία και μόνο ηλεκτρονική συναλλαγή, είτε χρησιμοποιεί την πλατφόρμα της επίσημης εταιρείας είτε μια ανεξάρτητη εφαρμογή.
Ασπίδα προστασίας για τους επιβάτες σε περίπτωση καθυστερήσεων
Διαπιστώνουμε ότι η πραγματική αξία του νέου σχεδίου κρύβεται στη νομική θωράκιση του ταξιδιώτη. Το μεγαλύτερο άγχος στα διασυνοριακά ταξίδια με τρένο ήταν οι χαμένες ανταποκρίσεις. Αν, για παράδειγμα, το πρώτο σκέλος του ταξιδιού γινόταν με μια εταιρεία και είχε καθυστέρηση, ο επιβάτης έχανε την ανταπόκρισή του με τη δεύτερη εταιρεία και συχνά έμενε αβοήθητος, υποχρεωμένος να πληρώσει νέο εισιτήριο.
Η καθιέρωση του ενιαίου εισιτηρίου έρχεται να επιλύσει οριστικά αυτό το πρόβλημα. Οι επιβάτες που διαθέτουν ενιαίο εισιτήριο για διαδρομές με πολλούς παρόχους, θα επωφελούνται πλέον από μια νέα, πλήρη προστασία δικαιωμάτων. Σε περίπτωση απώλειας της ανταπόκρισης με υπαιτιότητα του δικτύου, εξασφαλίζουν αυτόματα το δικαίωμα για άμεση βοήθεια (διατροφή και στέγαση αν χρειαστεί), δωρεάν επαναδρομολόγηση με το επόμενο διαθέσιμο τρένο, επιστροφή χρημάτων και, υπό προϋποθέσεις, χρηματική αποζημίωση.
Οικολογική συνείδηση και οπτική ταξινόμηση εκπομπών
Τέλος, η πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής δεν θα μπορούσε να μην ενσωματώνει το πνεύμα της Πράσινης Συμφωνίας (Green Deal). Σε μια προσπάθεια να ενθαρρύνει τις βιώσιμες επιλογές, η Κομισιόν εισάγει την υποχρέωση για τις πλατφόρμες έκδοσης εισιτηρίων να παρουσιάζουν τις προσφορές τους με γνώμονα και το περιβαλλοντικό αποτύπωμα.
Όπου είναι τεχνικά εφικτό, τα δρομολόγια θα μπορούν να ταξινομούνται βάσει των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου που προκαλούν. Με αυτόν τον τρόπο, οι καταναλωτές αποκτούν πλήρη περιβαλλοντική επίγνωση της επιλογής τους, ενώ οι σιδηροδρομικές εταιρείες αποκτούν ένα επιπλέον, ισχυρό κίνητρο να εκσυγχρονίσουν τους στόλους τους με μηδενικού ρύπου αμαξοστοιχίες.
Το νομοθετικό πακέτο που βρίσκεται πλέον στο τραπέζι δεν ρυθμίζει απλώς τεχνικές λεπτομέρειες των κρατήσεων. Ενώνει την Ευρώπη στην πράξη, δημιουργώντας μια ενιαία, διαφανή και βαθιά ανταγωνιστική σιδηροδρομική αγορά, η οποία σέβεται τον χρόνο, τα χρήματα και τα δικαιώματα των πολιτών. Η μπάλα βρίσκεται πλέον στα κράτη-μέλη και στο Ευρωκοινοβούλιο για την ταχεία υιοθέτηση αυτών των ιστορικών αλλαγών.
